نشست تخصصی راهبردهای بینالمللی صیانت از هویت تاریخی شهرها، برگزار شد
| دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران: مستندسازی، آمادگی حقوقی و بهرهگیری از ظرفیتهای بینالمللی، لازمه صیانت از میراث فرهنگی در شرایط بحران است. |
نشست تخصصی «میراث فرهنگی آسیبدیده در جنگ؛ راهبردهای بینالمللی صیانت از هویت تاریخی شهرها»، ۹ تیرماه ۱۴۰۵ به همت مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران و با همکاری مجموعه کاخ گلستان برگزار شد.
در این نشست، دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، دکتر علی شمسیپور، رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران و جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاههای علم و صنعت ایران و علامه طباطبائی، به بررسی ابعاد مختلف حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران و بهرهگیری از سازوکارهای بینالمللی پرداختند.
دکتر فرطوسی در سخنرانی خود با تأکید بر اینکه میراث فرهنگی و هویت تاریخی شهرها از مهمترین سرمایههای راهبردی کشور محسوب میشوند، بر ضرورت تقویت نظام مستندسازی، ارتقای آمادگی حقوقی و استفاده از ظرفیتهای کنوانسیونهای بینالمللی، بهویژه کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و دو پروتکل الحاقی آن، برای حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران تأکید کرد.
وی با اشاره به آسیبهای واردشده به برخی زیرساختهای فرهنگی، آموزشی و آثار تاریخی کشور در جریان تجاوز اخیر، اظهار داشت: این رخدادها باید بهصورت دقیق، نظاممند و مستند ثبت و از ابعاد مختلف مورد تحلیل قرار گیرند تا علاوه بر ثبت تجربیات، زمینه ارتقای نظام حفاظت از میراث فرهنگی کشور فراهم شود.
مستندسازی خسارات؛ نخستین گام برای پیگیریهای حقوقی و بینالمللی
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران ضمن قدردانی از تلاشهای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، شهرداریها و کارشناسان حوزه میراث فرهنگی در ارزیابی و مستندسازی خسارات، به بازدیدهای میدانی انجامشده از شهرهای آسیبدیده اشاره کرد و افزود: کمیسیون ملی یونسکو در ایران از آغاز بحران، روند مستندسازی آثار آسیبدیده را از نزدیک دنبال کرده و با انجام بازدیدهای میدانی و تهیه مستند تصویری، بخشی از این مستندات را در اختیار نهادهای تخصصی بینالمللی قرار داده است.
وی همچنین از ارائه مستند تصویری تهیهشده توسط کمیسیون ملی یونسکو در ایران در نشستی تخصصی در مقر یونسکو خبر داد و گفت: این گزارش تصویری که برای رئیس مرکز میراث جهانی، دبیران کنوانسیونهای مرتبط و کارشناسان یونسکو ارائه شد، بهعنوان نخستین نمونه از ارائه مستندات تصویری جامع درباره خسارات واردشده به میراث فرهنگی در جریان یک مخاصمه، مورد توجه مسئولان این سازمان قرار گرفت.
از مستندسازی دیجیتال تا بهرهگیری از ظرفیت شبکههای یونسکو
دکتر حسن فرطوسی مستندسازی دقیق خسارات را یکی از مهمترین پیشنیازهای حفاظت مؤثر از میراث فرهنگی دانست و تصریح کرد: تجربه اخیر نشان داد وجود بانکهای اطلاعاتی جامع، تصاویر پیش و پس از آسیب و پروندههای مستند آثار تاریخی، نقشی تعیینکننده در پیگیریهای حقوقی و بهرهگیری از سازوکارهای بینالمللی ایفا میکند.
وی با اشاره به ثبت بیش از ۴۶ هزار اثر در فهرست آثار ملی کشور، بر ضرورت توسعه نظام دادههای میراث فرهنگی، تکمیل مستندسازی دیجیتال و استفاده از فناوریهای نوین برای حفاظت از آثار تاریخی تأکید کرد و افزود: گسترش مستندسازی سهبعدی و بهرهگیری از ظرفیت شبکههای یونسکو، از جمله شبکه شهرهای خلاق و شهرهای یادگیرنده، میتواند نقش مؤثری در افزایش تابآوری شهرها و صیانت از هویت تاریخی آنها ایفا کند.
تقویت ظرفیتهای حقوقی و همکاریهای بینالمللی برای صیانت از میراث فرهنگی
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران همچنین ارتقای دانش حقوقی دستگاههای اجرایی درباره اسناد و کنوانسیونهای بینالمللی مرتبط با حفاظت از میراث فرهنگی را ضرورتی اجتنابناپذیر دانست و اظهار داشت: ظرفیتهای حقوق بینالملل، از جمله کنوانسیون لاهه، کنوانسیونهای ژنو و اساسنامه رم، میتوانند در پیشگیری از آسیبها، مستندسازی، پیگیری حقوقی و حفاظت از میراث فرهنگی نقش مؤثری داشته باشند.
وی از تداوم رایزنیهای کمیسیون ملی یونسکو در ایران با یونسکو و سایر نهادهای بینالمللی نیز خبر داد و افزود: این مذاکرات زمینه موافقت اولیه برای بهرهگیری از برخی ظرفیتهای حمایتی بینالمللی در حوزه مرمت و بازسازی آثار آسیبدیده را فراهم کرده است.
همافزایی نهادی؛ ضرورتی برای حفاظت از میراث فرهنگی در بحران
دکتر فرطوسی در پایان با تأکید بر ضرورت تقویت هماهنگی میان نهادهای سیاستگذار، دستگاههای اجرایی، مراکز علمی و تخصصی، توسعه نظام حفاظت از میراث فرهنگی بر پایه استانداردهای بینالمللی، از جمله سازوکارهای «سپر آبی»، «حفاظت ویژه» و «حفاظت ارتقایافته» در چارچوب کنوانسیونهای یونسکو را از اولویتهای اساسی کشور در مواجهه با بحرانهای آینده برشمرد.
این نشست تخصصی با تأکید بر ضرورت همافزایی میان نهادهای سیاستگذار، دستگاههای اجرایی، مراکز علمی و سازمانهای بینالمللی، بر این نکته تأکید داشت که حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران، مستلزم رویکردی جامع، مبتنی بر مستندسازی علمی، بهرهگیری از ظرفیتهای حقوق بینالملل و استفاده از فناوریهای نوین است. حاضران همچنین بر توسعه همکاریهای ملی و بینالمللی، ارتقای تابآوری شهرهای تاریخی و صیانت از هویت فرهنگی بهعنوان یکی از ارکان توسعه پایدار و امنیت فرهنگی کشور تأکید کردند.