پیام دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بهمناسبت روز جهانی علم: علم در خدمت صلح، اعتماد و توسعه پایدار
| بهمناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه که (۱۹ آبانماه ۱۴۰۴ / ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵) و در آغاز چهاردهمین هفته ترویج علم در ایران، نشستی با حضور جمعی از مسئولان، اندیشمندان و نمایندگان نهادهای علمی در محل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد؛ که به همین مناسبت دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ایران، طی پیامی دیدگاهها و تأکیدات خود را درباره نقش علم در توسعه پایدار، اعتماد اجتماعی و مشارکت همگانی ارائه کرد که این پیام توسط نماینده کمیسیون در مراسم رسمی قرائت شد. |
متن کامل پیام دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بدین شرح است:
«اساتید، پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان به علم و توسعه پایدار،
خانمها و آقایان،
سلام
در ابتدا از اینکه بهخاطر همزمانی برگزاری این رویداد با چهلوسومین کنفرانس عمومی یونسکو که در شهر تاریخی و فرهنگی سمرقند برگزار میشود، امکان حضور در این برنامه را به صورت حضوری ندارم متاسفم.
امروز، در روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، شما فرهیختگان گرد هم آمدید تا درباره نقش بنیادین علم در شکلدهی به آیندهای بهتر، سخن بگویید. امسال، این روز جهانی امسال با شعار «تحول، اعتماد و آینده» برگزار میشود؛ شعاری که در دل خود سه مفهوم کلیدی و حیاتی برای مسیر پیشروی بشریت دارد.
در جهانی که با سرعتی بیسابقه در حال دگرگونی است، علم نقش محوری در هدایت این تحولات ایفا میکند. از فناوریهای نوین گرفته تا راهکارهای مقابله با بحرانهای زیستمحیطی، علم ابزار شناخت، تحلیل و اقدام را در اختیار ما قرار میدهد. اما این تحول تنها در عرصه فناوری نیست؛ بلکه در شیوههای تفکر، سبک زندگی، و ساختارهای اجتماعی نیز بازتاب دارد. علم، ما را به بازاندیشی در ارزشها، اولویتها و شیوههای حکمرانی دعوت میکند.
در دنیایی که گاه با بیاعتمادی، اطلاعات نادرست و شکافهای اجتماعی مواجه است، علم میتواند نقش ترمیمکننده ایفا کند. اعتماد اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فرآیندهای علمی شفاف، قابلفهم و در دسترس همگان باشد. اشاعه فرهنگ علمی، آموزش عمومی، و تقویت سواد علمی از ارکان ایجاد این اعتماد هستند.
در همین راستا، یونسکو در سالهای اخیر بر پیوند میان علم، سیاست و جامعه تأکید ویژهای داشته است. اعتماد به علم نهتنها برای توسعه راهحلهای مبتنی بر شواهد ضروری است، بلکه برای پذیرش عمومی و اجرای موفق آنها نیز حیاتی است. یونسکو بر این باور است که علم باید در خدمت همگان باشد و با مشارکت عمومی، به سرمایهای اجتماعی تبدیل شود.
آیندهای که در آن عدالت، پایداری و همزیستی مسالمتآمیز تحقق یابد، نیازمند سرمایهگذاری در علم، حمایت از پژوهشگران جوان، و تقویت همکاریهای علمی منطقهای و جهانی است. علم میتواند به ما کمک کند تا با چالشهای پیچیدهای چون تغییرات اقلیمی، بحرانهای بهداشتی، و نابرابریهای اجتماعی مقابله کنیم.
یونسکو در اسناد راهبردی خود، از جمله توصیهنامه «علم باز»، بر ضرورت دسترسی آزاد به دانش، شفافیت در فرآیندهای علمی، و مشارکت همگانی در تولید علم تأکید دارد. این سازمان، علم را نهتنها ابزاری برای رشد اقتصادی، بلکه بستری برای غنای فرهنگی، توسعه اجتماعی و توانمندسازی سیاسی میداند.
یونسکو همواره علم را بهعنوان ابزاری برای صلح، گفتوگو و توسعه پایدار معرفی کرده است. کمیسیون ملی یونسکو ایران نیز در همین راستا، با اجرای برنامههای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی، تلاش کرده است تا علم را به زبان مشترک میان فرهنگها و ملتها تبدیل کند. ما باور داریم که علم میتواند مرزها را درنوردد، تفاوتها را به رسمیت بشناسد، و زمینهساز همزیستی مسالمتآمیز باشد.
علم نباید امتیازی برای گروهی خاص باشد. باید بستری فراهم کنیم تا زنان، جوانان، اقلیتها و جوامع محروم نیز بتوانند در فرآیندهای علمی مشارکت داشته باشند. تنوع در علم، نهتنها به غنای دانش میافزاید، بلکه به تحقق عدالت علمی نیز کمک میکند.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند همافزایی میان نهادهای علمی، دانشگاهها، دولتها و جامعه مدنی هستیم. علم نمیتواند در خلأ رشد کند؛ بلکه نیازمند بسترهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مناسب است. ما باید با هم، برای ساختن آیندهای بهتر، مبتنی بر دانش، گفتوگو و اعتماد، گام برداریم.
در همین راستا، کمیسیون ملی یونسکو ایران با افتخار آمادگی خود را برای همکاری با نهادهای علمی، دانشگاهی، فرهنگی و بینالمللی در راستای ترویج علم اعلام میدارد. ما آمادهایم تا در مسیر ترویج علم برای صلح، توسعه پایدار و توانمندسازی جوامع، گامهای مشترک برداریم و آیندهای روشنتر برای نسلهای آینده رقم بزنیم.
با سپاس از توجه شما»
همچنین در این مراسم که به ابتکار انجمن ترویج علم ایران و با همکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، برگزار شد، پیام دکتر حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، توسط دکتر محمدعلی دادگسترنیا، دستیار رسانهای وزیر، قرائت شد. در این پیام تأکید شد که «روز جهانی علم فرصتی برای بازاندیشی در فلسفه و رسالت علم و نقش آن در ساختن جهانی عادلانهتر و صلحآمیزتر است».
در ادامه، دکتر وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، با تأکید بر نقش دانشگاهها و انجمنهای علمی در گسترش گفتمان علمی گفت: «علم میتواند بستری برای صلح و گفتوگو باشد و باید به عرصه تعامل اجتماعی وارد شود.»
ینگ اسرانگ، رئیس دفتر یونسکو در تهران، نیز در سخنانی اظهار داشت: «علم تنها به معنای نوآوری نیست، بلکه پلی است برای تقویت درک متقابل میان ملتها و تحقق توسعه پایدار. آموزش علمی فراگیر و اشتراک دانش فراتر از مرزها، پایهگذار جهانی صلحآمیز و پایدار است.»
سپس دکتر قدیمی، رئیس انجمن ترویج علم ایران، با بیان اینکه «علم سرچشمه آرامش و بالندگی است»، ترویج علم را فرآیند رساندن روشنایی دانش به زندگی روزمره مردم دانست و بر لزوم پیوند میان علم و جامعه تأکید کرد.
همچنین دکتر مصطفی معین، رئیس انجمن اخلاق در علم و فناوری، نیز در سخنانی ضمن قرائت «منشور اخلاقی صلح» تأکید کرد که «صلح آرزویی دور نیست بلکه ساختنی است و تنها از رهگذر همکاری نهادهای علمی، مدنی و فرهنگی تحقق مییابد.»
در ادامه، دکتر ضیا هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور، با اشاره به نقش علم در همزیستی مسالمتآمیز ملتها تاکید کرد: «علم در خدمت صلح و توسعه نه یک آرمان، بلکه ضرورتی جهانی است. با علم میتوانیم با طبیعت و یکدیگر در صلح باشیم و آیندهای مشترک و پایدار بسازیم.»
در پایان مراسم، دکتر نبوی، دبیر کمیسیون انجمنهای علمی، جمعبندی سخنرانیها را ارائه کرد و بر اهمیت همافزایی میان نهادهای علمی و تقویت فرهنگ گفتوگو در جهت تحقق توسعه پایدار تأکید کرد.
در بخش پایانی برنامه نیز خبر آغاز رسمی چهاردهمین هفته ترویج علم در ایران و برگزاری نمایشگاه و مجموعهای از نشستهای علمی و فرهنگی در دانشگاه تهران، اعلام شد.
