آغاز رسمی فعالیت دور جدید کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی با تأکید بر حفاظت از میراث جهانی

نخستین جلسه «کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی» در چارچوب دوره جدید فعالیت کمیته‌های تخصصی کمیسیون ملی یونسکو در ایران، با حضور جمعی از چهره‌های علمی، اجرایی و سیاست‌گذاری حوزه فرهنگ، ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ در سالن اجتماعات کمیسیون برگزار شد.

در این نشست، دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، با تأکید بر ضرورت بازفعال‌سازی کمیته‌های ملی پس از سال‌ها وقفه اظهار داشت: کمیته‌های ملی باید به بازوی فکری و مشورتی فعال کمیسیون تبدیل شوند و با دستور کار مشخص، ترکیب تخصصی و جلسات هدفمند، نقش خود را در پاسخ به چالش‌های توسعه‌ای کشور ایفا کنند.

بازسازی مرجعیت ملی و تمرکز بر اولویت‌های راهبردی

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با اشاره به آسیب‌شناسی وقفه‌های گذشته در فعالیت برخی کمیته‌ها تصریح کرد: ترکیب اعضا، حضور شخصیت‌های حقیقی برجسته و تدوین دستورکار مشخص، سه مؤلفه کلیدی برای اثربخشی کمیته‌هاست و بنا داریم تعداد نشست‌ها کمتر اما خروجی‌ها دقیق‌تر و کاربردی‌تر باشد.

فرطوسی در ادامه، اولویت‌های پیشنهادی کمیته فرهنگ برای سال ۲۰۲۶ را تشریح کرد و گفت این اولویت‌ها شامل بهره‌گیری از ظرفیت‌های کنوانسیون ۱۹۵۴ و پروتکل دوم آن، تشکیل کمیته ملی سپر آبی، توجه به فهرست بین‌المللی اموال فرهنگی تحت حفاظت تقویت‌شده، بهره‌گیری از ظرفیت‌های کنوانسیون ۱۹۷۰ و ترویج بازگرداندن اموال فرهنگی به کشورهای مبدأ یا استرداد آن‌ها در صورت تصاحب غیرقانونی، استفاده از ظرفیت‌های فنی و مالی مرکز میراث جهانی یونسکو در ارتباط با حفاظت از محوطه‌های میراث جهانی، و نیز تسهیل‌گری و همکاری با نهادهای ملی و مرکز میراث جهانی در فرآیند شناسایی محوطه‌های بالقوه، ارزیابی آن‌ها و ثبت در فهرست میراث جهانی می‌شود.

وی تأکید کرد این محورها به‌عنوان نقشه راه اولیه در نظر گرفته شده‌اند و بازبینی، تکمیل و اولویت‌بندی نهایی آن‌ها با نظر اعضای کمیته ملی آموزش در جلسات آتی در دستور کار قرار خواهد گرفت.

تقویت تعاملات بین‌المللی و بازتاب جهانی ظرفیت‌های ایران

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با اشاره به ارتقای تعاملات با دفتر نمایندگی ایران در پاریس و وزارت امور خارجه گفت: در دوره جدید تلاش کرده‌ایم با موقعیت‌شناسی و هم‌افزایی نهادی، اعتماد به کمیسیون ملی را در سطح بین‌المللی افزایش دهیم و صدای فعالیت‌های علمی و آموزشی کشور را در شبکه ۱۹۳ کشور عضو یونسکو منعکس کنیم.

فرطوسی همچنین از احیای مجله «پیام یونسکو» پس از بیش از یک دهه وقفه خبر داد و اظهار داشت تاکنون ۱۰ شماره این مجله به شکل الکترونیک آماده انتشار شده و سیاست جدید انتشاراتی بر ترجمه آثار شاخص یونسکو، حمایت از تألیفات همسو با استانداردهای این نهاد و انتشار مشترک با نهادهای تخصصی استوار است.

در ادامه این نشست، شهرهای ایران در شبکه شهرهای خلاق یونسکو، مراکز فرهنگی مقوله ۲ یونسکو در جهان و ایران و کرسی‌های یونسکو در ایران در حوزه فرهنگ معرفی شدند.

تصویب آیین‌نامه جدید کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی

در این نشست، آیین‌نامه جدید کمیته ملی آموزش، به استناد مواد ۱۵ و ۱۶ اساسنامه کمیسیون ملی یونسکو در ایران تشریح شد.

بر اساس این آیین‌نامه، کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی به‌عنوان یکی از کمیته‌های تخصصی کمیسیون ملی، با اهدافی همچون بررسی قابلیت‌ها و فرصت‌های ملی و بین‌المللی در حوزه میراث فرهنگی و طبیعی، ظرفیت‌سازی و شبکه‌سازی تخصصی، بهره‌مندی حداکثری از برنامه‌های یونسکو در سطح ملی و ارائه نظرات مشورتی به دبیرکل کمیسیون فعالیت می‌کند.

طبق ساختار مصوب، این کمیته متشکل از حداکثر ۲۰ عضو شامل ۱۰ عضو حقوقی و ۱۰ عضو حقیقی است و جلسات آن به‌طور میانگین سه بار در سال برگزار می‌شود. رئیس و نایب‌رئیس کمیته برای مدت یک‌سال با رأی اعضا انتخاب می‌شوند و تأیید نهایی مصوبات بر عهده دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران خواهد بود.

تأکید بر نقش مشورتی و حمایت از طرح‌های استاندارد

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در جمع‌بندی نشست خاطرنشان کرد: کمیسیون ملی یک رکن مشورتی است، اما این مشورت باید مؤثر، مبتنی بر دانش و در راستای انتقال تجربیات مثبت جمهوری اسلامی ایران به چارچوب‌های بین‌المللی باشد. ما تسهیل‌گر و هماهنگ‌کننده‌ایم و هر طرح استانداردی که مجری فعال داشته باشد، مورد حمایت کمیسیون ملی یونسکو قرار خواهد گرفت.

ترکیب اعضای حقوقی و حقیقی کمیته

بر اساس آیین‌نامه مصوب، ترکیب اعضای حقوقی این کمیته شامل علی دارابی (قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی)، انوشیروان محسنی بندپی (معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی)، آرمان خورسند (رئیس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان حفاظت محیط زیست)، محمدابراهیم زارعی (رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری)، مهدی آهویی (معاون پژوهشی بنیاد ایران‌شناسی)، دکتر حمید ظهرابی (معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست)، منیر خلقی (رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران – ایکوم)، رضا افلاطونی (معاون وزیر و رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور) و سید محمد ساداتی‌نژاد (مدیرکل سازمان‌های تخصصی بین‌المللی وزارت امور خارجه) است.

همچنین سید محمد بهشتی، علیرضا تابش، حمیده چوبک، سید محمدحسین حجازی، پیروز حناچی، محمدحسن طالبیان، هایده لاله، کامبیز مشتاق‌گوهری، سید احمد محیط طباطبایی و رسول وطن‌دوست مطابق مقررات، به‌عنوان اعضای حقیقی برای مدت دو سال منصوب شدند.

برگزاری انتخابات هیئت‌رئیسه و طرح دیدگاه‌ها

در بخش پایانی جلسه و در چارچوب آیین‌نامه جدید، انتخابات هیئت‌رئیسه کمیته برگزار شد. بر اساس آرای اعضا، استاد سید احمد محیط طباطبایی به‌عنوان رئیس و دکتر محمدابراهیم زارعی به‌عنوان نایب‌رئیس کمیته ملی میراث فرهنگی و طبیعی انتخاب شدند. همچنین احکام کمیته که توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس کمیسیون ملی امضا شده بود، به اعضا اعطا شد.

در ادامه نشست، حاضران به بیان دیدگاه‌های خود درباره اهداف و چالش‌های میراث فرهنگی و طبیعی پرداختند.

دکتر احمد پاکتچی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در یونسکو نیز، طی تماس تلفنی ضمن ابراز خرسندی از آغاز مجدد فعالیت کمیته، بر اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی تأکید و ثبت میراث را پلی به‌سوی این حفاظت عنوان کرد.

استاد سید احمد محیط طباطبایی نیز با اشاره به اهمیت میراث فرهنگی و طبیعی برای برنامه‌ریزی آینده، نسبت به احیای کنوانسیون‌ها و فعال‌سازی آن‌ها به‌ویژه در شرایط کنونی کشور ابراز امیدواری کرد و نقش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی را مهم دانست.

دکتر علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به مشکلات ناشی از عدم پرداخت حق عضویت کشور در یونسکو اشاره و ابراز امیدواری کرد با تشکیل این کمیته، پیگیری‌های لازم برای پرداخت این تعهدات انجام شود.

دکتر حمیصی به‌عنوان یکی از نمایندگان وزارت امور خارجه نیز با اشاره به محدودیت‌های موجود برای پرداخت‌های بین‌المللی، از اقدامات این وزارتخانه برای رفع این مشکلات خبر داد.

دکتر پیروز حناچی و مهندس سید محمد بهشتی نیز بر اهمیت ثبت میراث فرهنگی و کنوانسیون‌های فرهنگی یونسکو تأکید کردند.

این برنامه با اهدای احکام به شخصیت‌های حقیقی و عکس دسته‌جمعی پایان یافت.