آسیب به ۱۳۲ اثر تاریخی ایران در پی حملات اخیر؛ تهران پیگیر نشست فوقالعاده کنوانسیون لاهه و اعزام هیأت یونسکو
| دکتر حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در نشستی خبری در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵، با ارائه گزارشی از ارزیابیهای میدانی پس از حملات اخیر، اعلام کرد که تا یازدهم فروردین، ۱۳۲ اثر تاریخی و میراث فرهنگی در نقاط مختلف کشور آسیب دیدهاند؛ |
وی با اشاره به تلاشهای دیپلماتیک از پیش و همزمان با آغاز سال نو گفت: «تا ساعاتی پیش از تحویل سال ۱۴۰۵، نشستی با حضور مسئولان یونسکو، از جمله دبیر کنوانسیون لاهه، برگزار شد و در آن بر ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی ایران تأکید کردیم.» به گفته او، ایران بهطور رسمی خواستار اعزام هیأت ارزیابی یونسکو شده و در عین حال، پیگیر برگزاری نشست فوقالعاده کنوانسیون لاهه برای حفاظت از میراث فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه است.
فرطوسی با تأکید بر اهمیت مستندسازی دقیق خسارتها افزود: «با وجود محدودیتهایی که برای اعزام ارزیابان بینالمللی وجود دارد، ما این ارزیابی اولیه و مستندنگاری جهت جلب توجه یونسکو و مجامع بینالمللی را وظیفه خود میدانیم.» به همین منظور، از دوم فروردین، یک برنامه بازدید میدانی از شهرهای مختلف از جمله تهران، سنندج، کرمانشاه، خرمآباد و اصفهان آغاز شده و روند ثبت مستندات با حضور رسانهها دنبال شده است.
به گفته وی، در تهران، مجموعههایی مانند کاخ گلستان و کاخ سعدآباد مورد بررسی قرار گرفتند و در ادامه، در سنندج، بناهای تاریخی از جمله عمارت آصف، عمارت خسروآباد و دیگر آثار دوره صفوی و قاجار آسیب دیدهاند؛ برخی از این بناها، طی چند قرن گذشته نیاز جدی به مرمت نداشتهاند اما اکنون به شدت آسیب دیدهاند.
وی تاکید کرد: «در بسیاری از مناطق، کارشناسان میراث فرهنگی با امکانات حداقلی و حتی با پوشاندن بقایای بناها با پلاستیک، تلاش میکنند از تخریب بیشتر در برابر بارندگی جلوگیری کنند؛ اقداماتی که بهدور از استانداردهای مرمتی، اما ناگزیر است.»
فرطوسی افزود: در کرمانشاه ، بناهایی مانند تکیه بیگلربیگی و مسجد دولتشاهی آسیب جدی دیدهاند و در خرمآباد ، علاوه بر خسارت به محدوده قلعه فلکالافلاک، ساختمان ادارهکل میراث فرهنگی استان، هدف حمله مستقیم قرار گرفته و بازارچه صنایعدستی این شهر کاملا از بین رفته است.
در اصفهان نیز دامنه خسارتها گسترده است؛ از جمله آسیب به بناهایی نظیر رکیبخانه، تالار تیموری، تالار اشرف و چهلستون؛ شدت انفجارها در برخی موارد به تخریب نقاشیهای تاریخی و ایجاد شکاف در سازهها منجر شده و حتی ساختمان استانداری مستقر در دولتخانه اصفهان بهطور کامل تخریب شده است. مسجد شیخ لطفالله، مسجد عباسی و عالیقاپو نیز از امواج انفجار بینصیب نماندهاند.
وی اشاره کرد که در پایان سفر گزارشهایی از آسیب رسیدن به دیگر نمادهای فرهنگی از جمله آرامگاههای باباطاهر و ابنسینا نیز دریافت شد. این در حالی است که میراث فرهنگی در شهرهای خوزستان و میز سیراف در استان بوشهر نیز آسیب دیده است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو همچنین از آسیب به ۱۴۹ مورد از زیرساختهای دانشگاهی و علمی خبر داد و اعلام کرد که دانشگاههایی مانند دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه هنر در تهران و اصفهان و دانشگاه علم و صنعت ایران با خسارات جدی به ساختمانها، آزمایشگاهها و تجهیزات مواجه شدهاند که در شرایط تحریم، بازسازی این زیرساختها با چالشهای جدی همراه است.
وی همچنین به واکنشهای بینالمللی اشاره کرد و گفت: یونسکو در فاصله ۲۴ ساعت پس از برخی حملات، از جمله حمله به یک مدرسه در میناب و نیز آسیب به کاخ گلستان، بیانیههای محکومیت صادر کرده است؛ و پس از این دو، سه بیانیه دیگر هم صادر شده، از جمله در محکومیت حملت به دانشگاهها. با این حال، به گفته او، اثربخشی این نهادها تا حد زیادی به کیفیت مستندسازی و پیگیری حقوقی کشورها بستگی دارد.
فرطوسی با اشاره به عضویت ایران در کنوانسیون لاهه برای حفاظت از میراث فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه و حضور در کمیته بینالدولی آن، از پیگیری برای پیوستن به سایر کنوانسیونهای مرتبط یونسکو خبر داد.
وی همچنین در پاسخ به پرسش شبکه فونیکس چین، از چین خواست با اتکا به جایگاه تمدنی خود، پیشنهاد قطعنامهای در شورای امنیت برای محکومیت تخریب میراث فرهنگی ارائه کند.
فرطوسی در پایان تأکید کرد میراث فرهنگی تنها چند ساختمان نیست، بلکه حافظه تاریخی و هویت ملتهاست؛ بسیاری از این آسیبها جبرانناپذیر بوده و حفاظت از میراث فرهنگی مسئولیتی جهانی و مطالبهای حیاتی برای صیانت از حافظه تاریخی بشریت است.