کمسیون ملی ایران- یوسنکو

سوزن‌دوزی و سفال‌گری؛ میراث کلپورگان - کمیسیون ملی یونسکو-ایران

سوزن‌دوزی و سفال‌گری؛ میراث کلپورگان

مقدمه

سرزمین وسیع سیستان و بلوچستان – مکانی با چنین تاریخی غنی همراه با افسانه ها و روایات شاعران بزرگ – به عنوان یکی از معدود مراکز اصلی پیدایش سفال در سراسر جهان شناخته می شود.

کلپورگان دهکده ای باستانی در جنوب استان سیستان و بلوچستان است که دلربا ترین کویرها را در برمیگیرد و با دارا بودن پوشش گیاهی منحصر به فرد و آب و هوای باشکوه، باعث شکلگیری سبک زندگی منحصر به فرد ساکنان این منطقه شده و فرهنگ این منطقه نیز متاثر همین موضوع است که درسوزن دوزی و سفال های منطقه به خوبی مشهود است.

تاریخ ناگفته

تاریخ همانند دفتر خاطراتی از وقایع ، منشأ ظروف سفالی و سوزن دوزی را در این منطقه ثبت کرده است. قدمت ظروف سفالی در کلپورگان به ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و هنر ظریف سوزن دوزی این منطقه نیز به ۵۰۰۰ قبل از میلاد باز می گردد. در گذشته مردان فقط سفالگری می کردند و زنان نیز هنر سوزن دوزی را انجام می دادند. امروزه زنان کلپورگان هر دو هنر انجام می دهند.

طراحی مشابه و هویت پنهان

هنر از قلب نشات می گیرد و از طریق انگشتان هنرمند بر روی اشیا ، تار و پود فرش ها و درون نخ های پارچه نفوذ می کند و فرم هایی را برای بیان تاریخ و تعامل بین مردم و محیط آنها ایجاد می کند ، فرم هایی برای توصیف تعاریف و هویت ها که همان زیرساخت های اصلی فرهنگ هستند.

زندگی در شرایط سخت کویر مفاهیمی مانند اتحاد ، یکپارچگی و حمایت را به ارزشهای جامعه کلپورگان تبدیل کرده است. اشکال مورد استفاده در سوزن دوزی و سفالگری کلپورگان ، اشکال هندسی ساده ای هستند که دارای معنا و ارزش هایی عمیقند، که هنرهای دیدنی این دهکده باستانی را بسیار خاص می سازد.

دایره: وحدت و یکپارچگی را نشان می دهد و بیانگر ارتباط بین مردم و محیط زندگی آنهاست.

زیگزاگ: نشان دهنده مقاومت اقوام بلوچ در برابر ناملایمات طبیعی است و ممکن است این طرح را در هنر سایر اقوام نبینیم.

مثلث: این احساس ناخوشایند را ایجاد می کند که در اعتقادات مردم بلوچ ، دشمنان و ارواح شیطانی را هم جدا می کند زیرا، در اعتقادات باستانی ، ارواح با وجود بلوچ در هم آمیخته اند.

طرح سفال

در طراحی سفال، از ترکیب اشکال هندسی ، طرحهای ساده ای ایجاد می شود که بیانگر ارزشهای مردم سنتی کلپورگان است. این ارزشها از سبک زندگی سختگیرانه ، محیط زندگی منحصر به فرد ، شکست یا آرزوها ریشه می گیرد. در پس این اشکال ، مفاهیم معنایی عمیقی وجود دارد که بیانگر عمق درک هنرمندان کلپورگان از محیط و ماهیت وجود انسان و گرایش مردم به خودکفائی برای رسیدن به سطح بالایی از زیبایی شناسی است.

هنرمند هرچه به کمال نزدیکتر می شد ، بیشتر برای حل مسائل خود به محیط پیرامونی خود متوسل می شود و با فضا ارتباط بیشتری پیدا می کرد. به دنبال آن ، وی سعی در بیان مفاهیم و عقاید خود در طبیعت داشت در نتیجه ، ترکیب طرح ها پیچیده تر شد. و با ترکیب چند شکل ساده ، فرم های پیچیده تری ایجاد کرد تا تصاویر انتزاعی  طبیعت را روی مصنوعات ایجاد کند و حس بودن در طبیعت را برانگیزد.

طراحی سوزن دوزی

از آنجا که هنر بازتاب عواطف و احساساتی است که انسان از محیط زندگی خود دریافت می کند ، این هنر بیانگر تاثیر محیط بر افکار افراد است.

حتی اگر هنرمندان محیط را به تصویر بکشند ، نحوه چیدمان خطوط و اشکال از ذهن هنرمند ناشی می شود. در میان فرم های ایجاد شده ، اشکال گل بیشترین استفاده را روی پارچه دارند.

همچنین ، اشکال با زاویه های تیز و مثلث شکل به نسبت اشکال دیگر از طبیعت و تاریخ سیستان و بلوچستان نشأت می گیرند. این اشکال به خصوص از نظر مردم یادآور صحنه های جنگ هستند. هر خط و فرم حاصل پرورش اندیشه هنرمند است برای دستیابی به بیانی انتزاعی در قالب ساختاری بصری است.

بسیار شبیه اما متفاوت

مقایسه سوزن دوزی با سفال های کلپورگان رابطه نزدیک این نقوش را نشان می دهد. علاوه بر شباهت های ساختاری ، در بسیاری از موارد ، آنها دارای معناهای مشترکی نیز هستند. این خصوصیات تحت تأثیر طبیعت ، فرهنگ ، اعتقادات و خواسته های نادر مردم کلپورگان قرار دارد. زنان در هر دو زمینه خالق اصلی این هنرهای تاریخی هستند. این مادران که نمادی از تولد و رشد هستند، علیرغم الهام گرفتن از طبیعت در طول قرن ها ، خود را به تقلید از محیط و ایجاد طرح های جدید محدود نکرده اند. آنها بسیار خلاق هستند. با این حال ، نقش حیوانات در هر دو منطقه کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.

به دلیل تغییراتی که در ذهن این هنرمندان رخ می دهد، اشکال هندسی ساده بیشتر در ترکیبات مختلف وجود دارند. خصوصیات بصری مانند ریتم ، تکرار ، تقارن ، تعادل و تمرکز،  به سفال های کلپورگان و هنر سوزن دوزی نظم خاصی بخشیده است. در پایان ، وجود اشتراکات بسیار در این دو هنر منجر به تقویت ارزشهای فرهنگی می شود و به هویت مردم بلوچ در کلپورگان تبدیل خواهد شد.

محمد شیرکوند

image_printچاپ
Web Analytics