در مراسم تماشای خورشید مطرح شد؛ استاد محقق خورشید پاک عالم ادبیات و فقه


اهالی فرهنگ و هنر
و اساتید در مراسم نکوداشت استاد مهدی محقق که در قالب سلسله برنامه های تماشای خورشید برگزار شد از این استاد به عنوان خورشید عالم ادبیات و فقه یاد کرده و یک عمر فعالیت این استاد را در زمینه های مختلف علمی و فرهنگی ستودند.

 به گزارش روابط عمومی کمیسیون ملی یونسکو -ایران، آیین نکوداشت هفت دهه خدمات گسترده علمی و فرهنگی استاد مهدی محقق در قالب برنامه تماشای خورشید صبح یکشنبه ۲۵ آبان با حضور اساتید و بزرگان عرصه فرهنگ و هنر به همت کمیسیون ملی یونسکو-ایران برگزار شد.

در ابتدای این مراسم که اجرای آن را دکتر مستکین برعهده داشت، حجت‌الله ایوبی دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو– ایران روی صحنه آمد و گفت: به این محفل متفاوت خوش آمدید. امروز تماشای خورشید ما تماشایی تر شده است.

وی ادامه داد: وقتی اعلام شد که قرار است برای استاد محقق مراسمی برگزار شود تماس های زیادی برای حضور در این برنامه داشتیم؛ چه کنیم که روزگار سخت شده و در میان این اخبار ناامید کننده نمی‌توانیم پذیرای همه بزرگان باشیم. امروز شما را به تماشای خورشید می خوانیم.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو-ایران در ادامه خطاب به استاد محقق عنوان کرد: استاد محقق شما هیچوقت به این تجلیل ها نیاز ندارید ولی ما سر و پا نیازیم؛ همه باید بدانند در آسمان پاک ادبیات و فقه این کشور خورشیدی مانند شما وجود دارد. ما فکر می کردیم روزگار علامه ها به سر رسیده استاما در روزگاری هستیم که علم تخصصی و علما جزیی نگر شده اند.

ایوبی تصریح کرد: ما نمی‌دانستیم در روزگار ما هم می‌توان علامه هاییچون شما را شاهد بود. خداراشکر در روزگاری زندگی می کنیم که دیدیماستاد محقق از شرق تا غرب عالم، دلبری می‌کنند. این شخصیتی است کهاین گونه پرچم فرهنگ و تمدن را به تمام نقاط جهان برد، این خاک حاصلخیزاست و استاد محقق ها از این سرزمین می جوشند.

وی اظهار داشت: خداوند نعمت‌های فراوان به استاد داده که یکی از آنهاحافظه است؛ فکر نمی‌کردم من را به یاد بیاورند ولی از من سراغ امور را میگرفتند، او فریب حافظه خود را نخورد و مطالب خود را نوشت. سخنرانیاستاد محقق همچون یک سمفونی است، یک قصیده و یک سروده است؛ همانقدر شیرین و دلچسب. او معلم به معنای واقعی کلمه است.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو توضیح داد: خیلی ها مدرس هستند وآموخته‌های خود را به دیگران منتقل می‌کنند ولی فرق است بین مدرس و معلم. استاد محقق معلم است یعنی دست دانشجو را می‌گیرد تا به مقصد برساند. همه این جلوه ها را مرهون او و همسرش هستیم.

  • جایگاه استاد محقق در عرصه فرهنگی معاصر

در ادامه غلامعلی حداد عادل رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی پشتتریبون قرار گرفت و بیان کرد: من از ۱۳۴۷ که پایم به دانشکده ادبیاتدانشگاه تهران باز شد افتخار آشنایی با دکتر محقق را تا امروز داشته ام واز نعمت علم و دانش و محبت ایشان بهره‌مند بودم. از راه های گوناگون اینفرصت را داشتم که در خدمت ایشان باشم. علاوه بر اینکه در محافل علمیقبل و بعد از انقلاب بهره‌مند از سخنان ایشان بودم در برخی موسسات کارمشترک داشتیم.

وی ادامه داد: ۳۰ سال است که در فرهنگستان زبان و ادب فارسی در خدمتایشان بودم؛ مایلم اشاره کنم که جایگاه استادانی مانند دکتر محقق درعرصه فرهنگی دوران معاصر کجاست؟ ما همه با این دوگانه سنت و تجددآشنا هستیم. اصلا تاریخ ۱۵۰ ساله اخیر ما تاریخ کشاکش سنت و تجدداست.

رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی توضیح داد: در هر رشته‌ای شما شاهداین دوگانه هستید از جمله در علم که دانشگاه‌ها علم جدید را ترویج کردند وحوزه های علمیه علوم و معارف سنتی را و همیشه اهل مصلحت نگران افراط و تفریط بودند. در این دهه هایی که دانشگاه‌ها در ایران تأسیس شده به ویژهدر دانشکده ادبیات و علوم انسانی نسلی از استادان نقش ایفا کردند که قبلاز اینکه به دانشگاه بیایند و با روش جدید علم آشنا شوند بهره‌مند از مباحثحوزوی بودند.

حداد عادل افزود: این استادان که تحصیلات اولیه را در حوزه علمیه کردند،بعد به دانشگاه آمدند و موفق شدند این دوگانه سنت و تجدد را یگانه کنند واز گسیختگی کم کنند؛ تعداد این استادان کم نیست اگر چند نام را بخواهدذکر کنم شاید آغازگر این سلسله علامه قزوینی باشد بعد در دوران خودمانسید جعفر شهیدی، دکتر زریاب و… یک طیف وسیع که آشنا با معارف دینی،درس خوانده در حوزه ها و رسیده به دانشگاه، دکتر محقق به همین سلسلهتعلق دارد.

وی تاکید کرد: باید ارجمندی او را در این دانست که در هجوم تجدد نسلدانشگاهی را با معارف آشنا کرده است. بعضی ها در حوزه ها درس خواندهبودند ولی به دانشگاه آمدند دیگر پشت سر خود را نگاه نکردند اما امثال محقق اینچنین نبودند. امید خودم این است که بعد از انقلاب این التیام قوتگرفته باشد یعنی حوزه و دانشگاه بیشتر به هم نزدیک شده باشند ما بعد ازانقلاب روند معکوس را داشتیم؛ جریانی پیدا شده که بر اساس آن عده زیادیبه دانشگاه می‌آیند و بعد به حوزه می‌روند، در واقع این خیابان یک طرفه دوسویه شده و این را باید مبارک دانست.

رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: نکته‌ای که در کار دکتر محقققابل توجه است تنوع کارهای علمی ایشان است. از تدریس ادبیات عرب،تالیف کتاب های عربی گرفته تا کارهای قرآنی، انواع کارهای کلامی و….

حداد عادل افزود: ایشان به تاریخ علم و طب اسلامی هم علاقه‌مند بودند وتوجه وسیع داشتند، طیف وسیع آثار استاد محقق تصحیح کتاب‌های طباسلامی است و از این جهت به عنوان مرجعی شناخته می‌شوند. او یکدانشمند منزوی نبوده که خود را در اتاقی محبوس کند. او همراه بی قرار وفعال در عرصه تاسیس موسسات علمی بوده است. او با استادان غربیحشر و نشر زیادی داشته‌اند؛ استادانی که جزو مشاهیر خاورشناسی بودند.

وی عنوان کرد: دکتر محقق با همه آنها کار علمی کرده، در موسسات آنهادرس داده و تسلط بر زبان های عربی و انگلیسی داشته، یکی از خصوصیات مهم ایشان تشویق جوانان است. در احترامی که جامعه علمی ما برای ایشان قایل است تالیف دو‌ جلد محقق نامه وجود دارد. میان این همه ارج‌نامه کهبرای استادان تالیف شده کمتر مجموعه ‌ای به اندازه محقق نامه سودمند است. آقای محقق از این بخت برخوردار بوده که همسری ارجمند، دانشمند وخردمند داشته که بخشی از توفیق علمی او مربوط به همسرشان است.

  • مایه فخر عرصه علم

محمود نیلی احمدآبادی رییس دانشگاه تهران در ادامه اظهار کرد: مایهخوشبختی و افتخار است که در این جلسه باشکوه شرکت داشته باشیم وبابت برگزاری این مراسم تشکر می‌کنم. چقدر باشکوه و مایه افتخار استآدم در جایی خدمت کند که این چنین اساتید گرانقدری دارد.

وی ادامه داد: هر زمان ما در دانشگاه تهران درباره مفاخر صحبت کردیمهمواره اسم محقق در سر لیست بود و همه از خدمات علمی ایشان یادمی‌کردند وظیفه خودمان می دانستیم که خدمت این اساتید برسیم. زمانی کهما در خدمت ایشان بودیم از زمان هایی بود که آدم گذر زمان را حسنمی‌کرد.

رییس دانشگاه تهران توضیح داد: صحبت از دوران سخت و کرونا شد. همینرا برای نقشی که عالمان دارند، مثال بزنیم. ما بحثی را در بررسی شیلاتیهای ۹۸ داشتیم که به نظرم رخدادی در علم بو؛د جامعه بخش خدمات رابهتر درک می کند اما پشت این اتفاق را کمتر حس می‌کند. صرف تکیه بریافته‌های تکنولوژی مشکل جامعه را حل نمی‌کند آن شعور و فرهنگ است کهیک ملت را بزرگ می‌کند چیزی که امروز در پدیده کرونا می‌بینیم در ابتدا مشکل بهداشتی آن بود ولی بخش دیگر یک مشکل، ساختاری و اجتماعی ومدیریتی است.‌

نیلی احمد آبادی یادآور شد: ما کشوری هستیم که مفتخر به یک تمدن طولانیهستیم. وقتی این تاریخ را مطالعه‌ می‌کنیم می‌فهمیم چیزی که ما را به عنوانیک ملت حفظ کردن بی گمان نقش دانشمندان و عالمها بوده است. مفاهیمی می سازند که ما به آن افتخار کنیم یک ملت وقتی با هم تعامل کنند،موضوعات مشترک داشته باشند و به آن افتخار کنند یک ملت می‌شوند و اینها پشت ماندگاری یک‌ تمدن و یک فرهنگ می‌ماند. ما هرچه به این مفاخربیشتر بهت بدهیم می توانیم به ماندگاری و خوشبختی ملت‌ها بیشتر برسیم.وی تاکید کرد: امروز بستر از هر زمان دیگری به نقش علم بیشتر آگاه هستیمنه آن علمی که بهره مستقیم داریم بلکه آن علمی که عالم ساز است. اگر همه نخبه‌های ما به سمتی بروند که آینده شغلی را داشته باشد و عجیب نیست اماما را نسبت به حوزه های دیگر آسیب‌پذیر می‌کند. تمام تصمیم‌گیران لازماست به این حوزه بپردازند.

رییس دانشگاه تهران توضیح داد: استاد مهدی محقق علامه است ما امروز بهروابط بین‌الملل اهمیت زیادی می‌دهیم ولی او یکی از پایه‌گذاران تعامل درحوزه علوم انسانی معارف است لذا ساختارمند کردن این مباحث از توفیقیهای دکتر محقق است او عالمانه به برخی حوزه‌ها ورود کرد.

  • آشنایی عمیق با قرآن کریم

سپس علی اکبر صالحی رییس سازمان انرژی اتمی روی صحنه آمد و مطرحکرد: برای من مایه افتخار است که در مراسم گرامیداشت خدمات علمی وفرهنگی دکتر مهدی محقق حضور دارم. اگر چه من به واسطه کسالت وگرفتار آمدن در کمند امور دیوانی کمتر برای حضور در محافل و مجالستوفیق می‌یابم اما نتوانستم از حضور در محضر استاد معظم چشم بپوشم واز همراهی با مجمع اهل فضل برکنار بمانم.

وی ادامه داد: من به دور از هرچیزی بر این باورم که سخن گفتن در بابفضایل دکتر محقق نیازمند آراستگی به چندین هنر است و من خودم را درحدی نمی‌دانم که از عهده این امر بربیایم با خودم اندیشیدیم که هرگزنمی‌توانم حق مطلب را ادا کنم اما خلاف راه صواب و نقش رای بزرگان استکه از دعوت دوستان یکدل چشم بپوشم آنچه در مورد شخصیت، روش و منشاستاد محقق بیش از دیگر امور برای من جلب توجه می‌کند آشنایی عمیق اوبا قرآن کریم و میراث بی بدیل حکمای اسلامی است که در روزگار ماکیمیاست.

رییس سازمان انرژی اتمی توضیح داد: علامه مهدی محقق افزون بربرخورداری از پیوند ناگسستنی با سنت و مدرسه فکری و اسلامی، به کاوشدر زوایای گوناگون مغرب زمین هم پرداخته، گستره دانش ایشان ایران رادرنوردیده و به گوش جهان رسیده است.

صالحی ادامه داد: دکتر محقق یکی از احیاگران میراث خردگرایی در عهداسلامی است پس عجیب نیست اهل فرهنگ و معنا آشنایی با بزرگان رامرهون تلاش های علمی این استاد گرانمایه بدانند. او با بازآفرینی اندیشههای بزرگان ما را دعوت می‌کنند نسبت به احیای جایگاه عقل و خردگراییشیعی تلاش کنیم من وقتی چهره او را پیش چشم می بینم و آثار او را از نظر می‌گذرانم حس عجیبی دارم از یک سو اعجاز و از یک سو افسوس دارم بهعنوان یک ایرانی به خود می بالم که سایه فرزانگانی مانند او بر سر اهلمعرفت گسترده است و به جان ما گرمی می‌دهد اما از سوی دیگر این دغدغهآدمی را دستخوش اندوه می‌کند که با سیطره سبک جدید زندگی آیا دیدگانما و نسل‌های آینده به جمال اندیشمندانی ژرف نگر منور خواهد شد؟

وی تاکید کرد: من که مانند استاد محقق از ریشه روحانی برخواسته ام و بهاندازه وسعت اندک خود در گیتی سیر کرده ام به این موضوع فکر می‌کنم اینخطر جامعه ایرانی را تهدید می‌کند که نوجوانان ما شاید آرام آرام با گنجینهتمدن اسلامی ایرانی بیگانه شوند و از درک آنها عاجز بمانند اما آنچه باعثدلگرمی ماست زیبایی و گیرایی فرهنگ ایرانی و اسلامی است که برخی ازمفاخر گیتی را مجذوب می‌کند اگر این دفینه از این ظرفیت برخوردار است کهدل و دین برخی اندیشمندان را برباید پس باید دل قوی داریم که خدا چنینعزیزی را به دست اهریمن زمان رها نخواهد کرد و نسلی جدید پای درمی‌نهند و طرحی نو در می‌اندازند.

  • فروزنده علم

در ادامه دکتر حسن بلخاری رییس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران اظهارکرد: مایلم درباره عنوان فوق‌العاده جمیل این برنامه یعنی «تماشای خورشید»بیان کنم کلمه خورشید در فرهنگ ما هم تصویر ماده و هم معناست. در وجهمادی نور بخشی از زمین است و هر شی به وجود پرتو او نور و گرما می‌گیرد. افروختگی دکتر محقق فروزندگی علم و دانش را در ایران در پی داشته است. من از سال ۹۶ در کنار او بودم هرگز در جای او نبودم و شاگردی او رامی‌کنم ممنونم از استاد که دست پاک کمک خود را از سر ما برنداشتند. از تهجانم می‌گویم مایه دلگرمی ما بودند.

  • یک الگوی تمام عیار

در ادامه دکتر علی‌اصغر میرباقری رییس انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسیتوضیح داد: سخت است که شاگرد کوچکی بخواهد درباره استاد بزرگی مثلاستاد محقق سخن بگوید. در باب استاد ابعاد مختلف شخصیت علمی،فرهنگی و..‌. او باید در فرصت مناسب صحبت کرد تا اندکی از جایگاه ایشانشناخته شود. اینجا فقط می‌شود به یکی از ابعاد شخصیتی او اشاره کرد.

وی ادامه داد: او یک الگوست و می‌شود از او کمک گرفت برای بازسازیساختار آموزشی. چه خوب است به گونه‌ای برنامه‌ریزی کنیم تا از اینالگوهای مجسم استفاده‌های عمیقی ببریم و بدانیم شیوه تربیت آنها چگونهاست. استاد ویژگی ای دارد که این ویژگی در استادان و هم‌نسلان او کمتردیده شد.

رییس انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی تاکید کرد: هر چند هستند عدهزیادی از این استادان که این نقش را ایفا کردند و هم در حوزه و هم دردانشگاه تحصیل کردند ولی در بین آنها استاد محقق ویژگی بارزی دارد. استاد در حوزه‌های مختلف احاطه او را می‌بینیم که کم نظیر است او تنها درتحقیقات معاصر صاحب نظر نیست بلکه دامنه فعالیت‌های او بسیار گستردهاست. در کنار احاطه‌ علمی کار خاصی که او انجام داد این بود که کوشیدساختارهایی پدید بیاورند که برنامه حاکم باشد و کار گروهی انجام شود.

میرباقری ادامه داد: امروز در حوزه آموزشی بحث بازنگری در نظام‌هایآموزشی مطرح است قرار است سیاست‌ها تنظیم شود. در علوم انسانیآسیب‌های جدی داریم که از مهمترین آنها این است که در برون دادهایپژوهشی مشکل داریم مهمترین مسایل جامعه ما مربوط به علوم انسانی استاما در دانشگاه خودش را مکلف به این همه مشکل در جامعه نمی‌داند

  • سخنان همسر استاد

سپس نوش‌آفرین انصاری همسر مهدی محقق بیان کرد: در سال ۱۳۴۷زمانی که از کانادا برگشتیم استاد موسسه مطالعات اسلامی را تأسیس کرد. در این موسسه نظر استاد بیشتر بر انتشار آثار بود این نوع نگاه منظم وبستر سازی در تولید علم موثر است در یکی از این مجموعه ها که تاریخپزشکی است قصه ای داشتیم که چند جلد آن چاپ شده بود و استاد دردوران قرنطینگی این نگرانی را داشت که آیا جلد چهارم چاپ خواهد شد یانه،از نظر او این کتاب مهم بود چون قبل از کتاب این سینا نوشته شده بودناگهان محمد ترکمان اعلام کردند که این کتاب با چاپ می‌کنند.

وی ادامه داد: دو هفته پیش جلد چهارم کامل الصنایع چاپ شد و بهترینهدیه به استاد بود به‌ویژه اینکه متوجه شد جلد پنجم و ششم هم چاپ می‌شوداو وقتی کتاب را در دست گرفت من را یاد زکریای رازی در سالمندی انداختکه گفت حالا با دستان دیگران می‌نویسم و با چشمان دیگران می‌بینم. بحثطلب علم دیگر موضوع است او شیفته استادان خود و تاثیر معلمان بزرگ براستاد محقق زیاد بوده است. امیدوارم بتوانیم چشمان و دستان او باشیم و ازفیض وجودش لذت ببریم.

  • اهدای نشان یونسکو و رونمایی از تمبر ویژه استاد محقق

در ادامه این مراسم با حضور حجت الله ایوبی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو-ایران، دکتر یونس شکرخواه مدیر گروه ارتباطات کمیسیون ملی یونسکو- ایران، محمود نیلی احمدآبادی رییس دانشگاه تهران، غلامعلی حدادعادل رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، استاد غلامحسین امیرخانی، دکتر حسن بلخاری رییس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، دکتر علی اکبر صالحی رییس سازمان انرژی اتمی، دکتر سید علی اصغر میرباقری مدیر انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی، دکتر عبدالمهدی مستکین مدیر گروه فرهنگ کمیسیون ملی یونسکو- ایران، دکتر نوش آفرین انصاری همسر استادو همچنین فرزند استاد مهدی محقق، نشان یونسکو به پاس یک عمر فعالیت علمی و فرهنگی و قرآنی به استاد محقق اهدا شد.

همچنین در ادامه از تمبر استاد مهدی محقق رونمایی شد.

  • جایگاه والای فرهنگ در اسلام از نگاه استاد محقق

استاد مهدی محقق در ادامه گفت: من نام دو شخصیت بزرگ عالم تشیع رانام می‌برم که شاید برخی از شما نامش را شنیده باشید سید رضی و سیدمرتضی. سید رضی سخنان امام علی را گردآوری کرد حالا که ما نهج‌البلاغهرا داریم مدیون او هستیم، برادرش سید مرتضی کتابی نوشت که مسألهامامت را چاشنی عقلی و فلسفی زد تا مسأله امامت در تشیع جنبه عقلی ونقلی داشته باشد. پدر این دو سید فوت کرد و آنها مجلس ختمی را برگزارکردند.

وی ادامه داد: شاعری از سوریه به این مجلس آمد، چشمش نابینا بود،نابینایان وقتی می‌خواهند به جایی بروند همان دم در می‌نشینند این دو برادراین شاعر را ندیده بودند، دیدند نابینایی دم در نشسته است به فکرشان رسیدکه او یک فرد عادی نیست.‌ آنها رفتند و گفتند تو شاعری؟ و دیدند بله هماوست دستش را گرفتند و به بالای مجلس بردند این نشان می‌دهد که فرهنگو دانش در اسلام اهمیت داشته و همیشه در کشور ما دانشمندان را گرامیداشته‌اند. این مملکت دانش پرور است و باید این موضوع را به بچه‌هایمانیادآوری کنیم.

کمیسیون ملی یونسکو– ایران طی سال‌های گذشته با راه‌اندازی برنامه‌ایبه‌نام تماشای خورشید، ثابت‌قدمی و تلاش نام‌آوران حوزه فکر، قلم، اندیشه وهنر را همواره گرامی داشته است.

در سال ۱۳۹۷ در مراسمی باشکوه، استاد محمدعلی موحد مولوی‌پژوه درنخستین برنامه تماشای خورشید تجلیل و نشان عالی کمیسیون ملی یونسکو– ایران در دانشگاه تهران به این استاد اهدا شد. همچنین در تیر ۱۳۹۸،استاد یدالله کابلی خوانساری اسطوره خط شکسته ایران از سوی کمیسیونملی یونسکو در دومین مراسم تماشای خورشید در سازمان اسناد و کتابخانهملی ایران مورد تجلیل قرار گرفت.

مطلب قبلی

جنگل‌های هیرکانی

مطلب بعدی

جنتی: استاد محقق از ستارگان آسمان علم و ادب است