هامون

Print Friendly, PDF & Email

ذخیره گاه زیستکره هامون:

این ذخیره گاه به عنوان دوازدهمین ذخیره گاه زیستکره ایران در سال ۱۳۹۵ در شبکه جهانی ذخیره گاههای زیستکره در یونسکو به ثبت رسید. بخش اصلی ای ذخیره گاه پناهگاه حیات وحش هامون با تالاب هاب مهم در آن بوده و وسعت کل ذخیره گاه ۹۷۷۱۵۸ هکتار می باشد.

این ذخیره گاه در واقع بخشی از حوزه فرامرزی هیرمند بوده که تنها ۱۷ درصد آن در ایران واقع شده و در حقیقت بخش انتهائی حوزه را تشکیل می دهد..

حداقل ارتفاع هامون در بخش سيلابي جنوب هامون و در چاله هاي منطقه با ارتفاع ۴۵۶ متر از سطح دريا گزارش شده است. بهر حال به استناد اطلاعات موجود دامنه تغييرات ارتفاعي از حدود ۴۶۹ تا حداكثر ۵۹۰ متر است كه ارتفاع بيش از ۵۰۰ متر از سطح دريا در عرصه بسيار محدود كوه خواجه و با وسعت در حدود فقط ۲۵۰ هكتار و عرصه با ارتفاع بيش از ۴۸۰ متر از سطح دريا فقط در حدود ۵۰۰ هكتار است. به اين ترتيب مشاهده مي شود كه بخش بسيار وسيعي از اراضي با فراواني ۸۳/۹۹ درصد در دامنه ارتفاعي كمتر از ۴۸۰ متر از سطح دريا و يا بياني مناسبتر در دامنه ارتفاعي ۴۸۰-۴۶۹ متر از سطح دريا قرار دارند. در عرصه هموار منطقه حفاظت شده هامون اراضي مسطح و داراي شيب بسيار جزئي تلقي مي شوند. فقط در محدوده كوه خواجه و فلاتهاي ساحلي شمال باختري هامون۱ اراضي داراي شيب مشاهده مي گردند،

در منطقه جمعاً ۵۵ گونه گياهي شناسايي شده‌اند. كه از سه فرم رويشي درختي و درختچه‌اي، بوته‌اي و علفي (گندميان در اين گروه قرار مي‌گيرند) تشكيل شده‌اند. از اين تعداد ۱۰ گونه برابر حدود ۲/۱۸ درصد فرم درختي و درختچه‌اي، ۳۱ گونه برابر ۳/۵۶ درصد فرم علفي، (۴/۱۶ درصد گندمي)، و ۱۴ گونه برابر ۵/۲۵ درصد داراي فرم رويشي بوته‌اي است. همچنين ۴۶ گونه برابر ۶/۸۳ درصد چند ساله تشخيص داده شده كه ۷/۵۸ درصد آنها علفي مي‌باشد. گونه‌هاي شناسائي شده متعلق به ۲۰ خانواده و ۴۳ جنس است كه خانواده‌هاي   Chenopodiaceae  با ۱۵ گونه و Graminae با ۹ گونه بيشترين تعداد را دارا مي‌باشند. با آنكه منطقه مورد مطالعه داراي اقليم فراخشك بوده و در تقسيم بندي اكولوژيك در ناحيه نيمه بياباني منطقه كلان ايران و توراني قرار مي‌گيرد، جزو خشك ترين قسمتهاي فلات مركزي ايران محسوب مي‌گردد. با اينحال پوشش گياهي موجود هامونها، در درياچه‌ها و اطراف آن تحت تاثير جريانهاي آب رودخانه هيرمند و نوسانهاي ميزان آب در مواقع طغياني شكل گرفته است، ضمن آنكه خواص شيميايي به ويژه شوري و قليائيت و نيز دانه بندي خاك نيز در تغييرات پوشش گياهي بعضي از عرصه‌ها موثر مي‌باشد. ۵ رويشگاه در منطقه شناسائي گرديده كه عبارتند از: رويشگاه گياهان آبدوست، رويشگاه گياهان نيمه آبدوست ، رويشگاه خاكهاي مخروط افكنه‌ نسبتاً شور، رويشگاه

خاكهاي سنگين شور، و رويشگاه خاكهاي سبك در مجموع تنها دو گونه يا حدود ۴ درصد گونه‌هاي شناسائي شده منطقه مطالعاتي در زمره گياهان در معرض تهديد بوده كه خوشبختانه هيچ يك در كلاسه گونه‌هاي در حال انقراض (EN) قرار ندارند و تنها يك گونه در كلاسه گونه‌هاي گياهي آسيب پذير (VN)  و همچنين يك گونه در كلاسه گونه‌هاي با خطر پائين مي‌دهد (LR) شناسائي شده است. مطالعات حيات وحش منطقه هامون حاكي از آن است كه تعداد ۲۸ گونه پستاندار، ۱۸۳ گونه پرنده، ۴۴ گونه خزنده، ۷ گونه دوزيست و ۲۲ گونه ماهي در منطقه زيست مي‌كنند.اهميت پرندگان منطقه حفاظت شده هامون از بعد ملي و بين المللي قابل توجه مي‌باشد. در سطح ملي ۲۹ گونه (۸/۱۵%) از كل پرندگان در خطر انقراض‌اند. در سطح بين المللي و در قوانين IUCN تعداد ۶ گونه آسيب پذير (vulnerable) معرفي گرديده‌اند.

همچنين در قوانين اتحاديه منع تجارت گونه‌هاي در خطر انقراض CITES، ۶ گونه در ضميمه II و ۳ گونه به لحاظ وضعيت بحراني جمعيتي در ضميمه I دسته بندي  شده‌اند. از نظر خزندگان گونه‌هايي از ۶ خانواده سوسمار در پناهگاه حيات وحش هامون وجود دارد كه عبارتند از خانواده‌هاي اگامادا، گكوها، لاسرتاها، اسكينگ‌ها و بزمجه ها، همچنين در منطقه گونه‌هايي از ۴ خانواده مارها زيست مي‌كنند.

در منطقه حفاظت شده هامون و حواشي آن ۲۸ گونه پستاندار وجود دارد. كه سه گونه آن از جمله پستانداران حمايت شده مي‌باشند. بيش از ۱۸۳ گونه پرنده در منطقه مشاهده گرديده كه شامل بخشي از گونه‌هاي حمايت شده در خطر انقراض مي‌باشند. تالاب هامون از سال ۱۹۷۱ به عنوان يك تالاب بين المللي در فهرست كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده است. گونه‌هايي از ۶ خانواده سوسمار در پناهگاه حيات وحش هامون وجود دارد و ليستي از ۲۲ گونه ماهي كه در هامون زيست مي‌كنند به ثبت رسيده است و گونه‌اي از آن بنام گرگك تنها گونه آندميك هامون است.

دامداري ـ ماهيگيري و صيد پرندگان شيوه رايج معيشت مردم حاشيه درياچه هامون است كه به همراه كشاورزي در منطقه به امرار معاش مي‌پردازند. بروز خشكي و خشكسالي در هامون علاوه بر تهديد اساسي درياچه هامون و منطقه حفاظت شده ساير منابع ارزشمند كشاورزي تحت تاثير قرار داده و فرسايش بادي نيز صدمات فراواني را به زير ساخت‌ها، خطوط مواصلاتي شبكه آبياري و مناطق مسكوني وارد مي‌سازد.

Web Analytics