متن کامل مصاحبه خبری دکتر سعداله نصیری قیداری، دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو-ایران، با ایسنا در زمینه اهداف اصلی چارچوب عمل ملی آموزش ۲۰۳۰ در ایران و به مناسبت رونمایی از چارچوب عمل ملی آموزش ۲۰۳۰ (۱۳ دی ۱۳۹۵)

Print Friendly

دکتر نصیری قیداری، پس از درود به ارواح طیبه شهدا و امام شهدا و آرزوی توفیق برای ملت آگاه و فهیم ایران و آرزوی سلامتی و بهروزی برای مقام معظم رهبری و با آرزوی توفیق برای تمامی مدیران متعهد و دلسوزی که در مسیر توسعه کشور و ارتقاء نظام جمهوری اسلامی در راستای آرمان های شهدای انقلاب حرکت کرده و تلاش می کنند، صحبت های خود را در مورد موضوع چارچوب عمل ملی آموزش ۲۰۳۰ آغاز کرد.

به عنوان اولین پرسش بفرمایید که روند قانونی تشکیل کمیسیون ملی یونسکو در ایران چگونه بوده است؟

کمیسیون ملی یونسکو پس از تشکیل سازمان یونسکو در جهان در کشور ایران هم بر اساس مصوبه مجلس وقت در سال ۱۳۲۷ تشکیل شد. در ادامه با تصویب اساسنامه کمیسیون ملی یونسکو ایران توسط دولت وقت فعالیت خود را آغاز کرد. البته در خصوص تشکیل سازمان یونسکو باید به شرایط تاریخی آن زمان هم توجه کرد؛ پس از پایان جنگ جهانی دوم کشورها و ملت ها خسته و سرخورده از مرارت ها و اتلاف منابع و کشتار مردم به این نتیجه رسیدند که با نظامی گری و رقابت های سیاسی و اقتصادی نمی توان صلح و عدالت را در جهان برقرار کرد. از این رو به فرهنگ، آموزش و علم پناه آوردند، همان سه عنصری که می توان از آنها به عنوان تفاوت اساسی انسان و سایر مخلوقات یاد کرد. انسان است که فرهنگ را ایجاد می کند و گسترش و انتقال می دهد، آموزش می بیند و آموزش می دهد، علم را می آموزد و می آموزاند. این سه عنصر در نظام دینی ما هم از اولویت بالایی برخوردار است، همانطور که آغاز رسالت نبی اکرم با اقرا آغاز می شود و در ۵ آیه اول سوره علق هم ذکر دوبار کلمه اقراء، یک بار کلمه قلم و سه بار مشتقات کلمه علم، گواه این موضوع است. خداوند کرامت خود را هم در معلمی و مربی گری خود می داند: اقراء و ربک الاکرم. با توجه به آنچه که گفته شد می بینیم که بسیاری از مصوباتی که دنیا در حوزه آموزش و علم و فرهنگ با مشارکت و همفکری تمامی کشورها در حال تصویب و اجرایی کردن آن است، ۱۴۰۰ سال پیش در آموزه های دینی ما به آنها به تفصیل اشاره شده است.

اما لازم به ذکر است که اساسنامه کمیسیون بعد از انقلاب در تاریخ ۲۹/۰۶/۱۳۶۶ متناسب با اصول اسلام و الهام از موازین اسلامی در کنار پیگیری اهداف یونسکو، اصلاح شد که از آن زمان مطابق با این اساسنامه اصلاحی اهداف خود را پیش می برد.

در ماده ۱ اساسنامه کمیسیون ملی یونسکو این کمیسیون مرکز عمل و اداره امور برنامه های یونسکو در ایران است. در بندهای ۱ و ۲ ماده ۲، به مشارکت در فعالیت های یونسکو با الهام از اصول اسلامی و اهداف یونسکو از طریق همکاری با یونسکو تاکید شده است. در بند ۶ ماده ۲، به تأمین آموزش و مبارزه با بی سوادی از طریق همکاری با یونسکو اشاره شده است. این کلمه همکاری با یونسکو مورد توجه و تأکید من است چرا که کمیسیون ملی یونسکو باید با سازمان بین المللی یونسکو مثل تمامی کشورهای عضو در ارتباط با اهداف یونسکو همکاری مستمر داشته باشد. بند ۸ ماده ۲، بند ۶ ماده ۸ و بند ۳ ماده ۱۳ ارتباط بین یونسکو و سازمان های دولتی و غیر دولتی را به عهده کمیسیون ملی یونسکو گذاشته است. این موضوع همواره در دولت های مختلف، قبل و بعد از انقلاب مورد تأکید بوده است، و این امری مشخص در اساسنامه یونسکو است که به مواد آن اشاره کردم.

بند ۱۰ ماده ۲ اساسنامه یونسکو تاکید می کند بر همکاری در اجرای طرح ها و برنامه های دولت در چارچوب فعالیت های یونسکو و همچنین بر این موضوع تأکید دارد که شورای عالی کمیسیون ملی یونسکو که رکن اول سه رکن اصلی کمیسیون ملی یونسکو است، وظیفه اش تصویب برنامه های اصولی در قالب فعالیت ها در راستای برنامه های عمومی یونسکو است.

همچنین بند ۳ ماده ۱۰، با تاکید بر طرح و تعقیب نظرات و پیشنهادات جمهوری اسلامی ایران در کنفرانس عمومی و سایر مجامع یونسکو این اختیار را به جمهوری اسلامی ایران می دهد که پیشنهادات و نظرات جمهوری اسلامی ایران را در کنفرانس عمومی یونسکو منعکس، پیگیری و تعقیب کند. بر اساس آنچه که تا کنون گفته شد ما در تدوین سند ملی آموزش ۲۰۳۰ صرفاً در چارچوب این اختیارات و و وظایف عمل کردیم.

در بندهای ۱ و ۲ ماده ۱۰، به کسب نظر از دولت در خصوص مشارکت در برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی برنامه ها و فعالیت های بین المللی، منطقه ای و ملی یونسکو اشاره شده است؛ یعنی این اختیار به کمیسیون داده شده است که می تواند پیشنهاداتی در این زمینه ها به دولت ارائه کند. همچنین در ادامه پیگیری نظرات و پیشنهادات دولت نیز در مورد اجرایی شدن تصمیمات و توصیه های سازمان ملی یونسکو بر عهده کمیسیون ملی یونسکو است.

در بند ۵ ماده ۱۳ آمده است، کارهای مرتبط با طرح های متناسب با نیازهای کشور در مورد تعلیم و تربیت، علوم، فرهنگ و ارتباطات باید در کمیته های تخصصی کمیسیون ملی یونسکو انجام شوند که اینها در حال حاضر در ۱۳ کمیته تخصصی کمیسیون در گروه های آموزش، علوم طبیعی، علوم انسانی، فرهنگ و ارتباطات در حال پیگیری هستند. این کمیته ها در زمینه مطالعه و تهیه طرح های متناسب با نیازهای کشور، اختیار قانونی دارند. البته خود این بند مجوز تشکیل کمیته های تخصصیِ کمیسیون ملی است.

در بند ۶ ماده ۱۳، اختیار تهیه و نوشتن اسناد به کمیسیون ملی داده شده که بر این منوال کمیسیون می تواند اسناد بر اجرای برنامه های سازمان یونسکو در کشور نظارت کند و مدارک و موارد لازم در این مورد را تهیه و آنها را پگیری کند.

در بند ۲ ماده ۱۳، کمیسیون موظف شده است گزارش های مستمری در مورد فعالیت های کمیته ملی یونسکو به صورت سالانه ارائه دهد؛ در واقع بحث تدوین اسناد، نظارت بر اجرای آنها و ارسال گزارش به دولت و به مقر یونسکو در پاریس از جمله وظایف کمیسیون ملی یونسکو است. البته این کارها در گذشته هم به طور مداوم انجام شده است. بر اساس آنچه که تا کنون به آن پرداختیم، می توان تهیه سند آموزش ۲۰۳۰ را با جزئیات بیشتری توضیح داد.

_نقش کمیسیون ملی در مورد ثبت مواریث و مشاهیر و ایجاد کرسی های نوع دوم در چیست؟

در حال حاضر ۵ گروه فعال در کمیسیون ملی داریم که هر کدام از این گروه ها تعدادی کمیته های تخصصی دارند. در این کمیته های تخصصی که بر اساس آیین نامه های مصوب شورای اجرایی کمیسیون ملی یونسکو و ابلاغیه های ریاست کمیسیون ملی فعالیت می کنند، تعدادی اعضای حقیقی و حقوقی داریم؛ به طور متوسط در هر کمیته حدود ۲۰ نفر از چهره های برگزیده و ماندگار اعم از چهره های فرهنگی و کارشناسان زبده، همچنین چهره های حقوقی شامل معاونان وزرا و حتی خود وزیر حضور دارند. در این کمیته ها فعالیت های متعددی در حوزه آموزش، فرهنگ، علوم انسانی، علوم اجتماعی و ارتباطات و اطلاعات انجام می شود؛ که در پاسخ به پرسش مطرح شده یکی از عمده وظایف گروه فرهنگ ما ثبت مواریث و مشاهیر فرهنگی در فهرست جهانی یونسکو است. این بخش از فعالیت های کمیسیون بازتاب گسترده ای در لایه های مختلف و متعدد جامعه دارد و افکار عمومی را تحت تأثیر قرار می دهد. البته لازم به ذکر است که بگویم تمامی برنامه ها و فعالیت های کمیسیون به شکل مستمر در سایت کمیسیون اعلام می شود و در اختیار عموم قرار می گیرد.

ایران تا کنون توانسته است نام ۳۳ نفر از مشاهیر خود را در فهرست مشاهیر جهانی یونسکو به ثبت برساند. همچنین حدود ۲۰ میراث فرهنگی شامل ابنیه تاریخی و انواع آثار فرهنگی هم در یونسکو ثبت جهانی شده است؛ خوشبختانه کشور ما از منظر دارا بودن آثار فرهنگی بسیار غنی است و با توجه به سهمیه محدودی که کشورهای عضو در ثبت مواریث فرهنگی خود در سازمان ملی یونسکو دارا هستند، ما برای بیش از ۵۰ سال آینده هم لیست های از پیش تعیین شده و آماده ای از مواریث فرهنگی مان، برای ثبت جهانی داریم؛ که وظیفه تکمیل این پرونده ها بر عهده همکارانمان به ویژه آن دسته از کارشناشان زبده ای است که در سازمان میراث فرهنگی و کتابخانه ملی مشغول به فعالیت و خدمت هستند. علاوه بر اینها ۱۰ میراث معنوی از جمله آیین تعزیه، واقع کربلا، آیین لِنچ سازی و از این دست مواریث معنوی و ۹ میراث مکتوب را نیز در برنامه حافظه جهانی و یک میراث طبیعی ثبت شده است.

تمامی آنچه که گفته شد تنها بخشی از تلاش های گروه فرهنگ کمیسیون ملی یونسکو در ایران است. چنانچه که در کنفرانس سال گذشته در پاریس، شیخ محمود شبستری، سید مرتضی علم الهدی و محمد بن ذکریای رازی را در فهرست مشاهیر جهانی ثبت کردیم. در واقع طی سال های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۷ برنامه های مختلفی را برای این بزرگان در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی اجرا کرده و خواهیم کرد.

همچنین کمیسیون ملی تا کنون حدود ۱۳ کرسی در دانشگاه ها در حوزه های مختلف ایجاد کرده است که فعالیت های این کرسی ها با مجوز سازمان یونسکو و در راستای قوانین بین المللی این سازمان و منطبق با قوانین و اسناد بالا دستی جمهوری اسلامی ایران است. علاوه بر این ما ۶ مرکز نوع دوم داریم که بیشتر در حوزه آب، قنات ها، سازه های آبی و آبخیزداری است که در استان های مختلف با مجوز سازمان یونسکو مشغول فعالیت هستند که تمامی این فعالیت ها در چارچوب قوانین و مقررات و بر اساس پرسشنامه هایی است که سالانه از سازمان یونسکو ارسال می شود. در اینجا وظیفه اجرایی و نظارتی کمیسیون ملی است که آمار فعالیت ها و تلاش های این مراکز را که بر اساس توافقنامه امضاء شده بین دانشگاه میزبان یا وزارتخانه میزبان با یونسکو صورت می گیرد، در قالب این پرسشنامه ها به سازمان یونسکو کزارش دهد. تمدید این فعالیت ها نیز مستلزم آن است که این آمارها و گزارش ها مورد ارزیابی قرار گرفته و از طرف سازمان یونسکو تایید شود.

در یک کلام سازمان یونسکو یک چهارراه فرهنگی و فرصتی مناسب است که اگر حضور عالمانه، هوشیارانه و با بصیرت در آنجا داشته باشیم می توانیم داشته های فرهنگی و ارزشی و تلاش های حوزه علم و فرهنگ و آموزش مان را در حد توان و در چارچوب قوانین و مقررات کشور در آنجا ابراز کنیم تا بدین وسیله در دنیا معرفی و دیده شویم.

در خصوص بین المللی سازی آموزش عالی چگونه می توانیم حضوری عالمانه و هوشیارانه در صحنه بین داشته باشیم؟

کشور ما در حوزه فرهنگ و تولید علم در دهه های اخیر به پشتوانه دارا بودن تاریخ چند هزار ساله تمدنی، حرف های بسیاری برای طرح در جوامع بین المللی و سازمان یونسکو دارد؛ چرا که یکی از اهداف بنیادی سازمان یونسکو تبادل فرهنگ، میان کشورهای عضو این سازمان است. در واقع این سازمان برای حدود ۲۰۰ کشور عضو خود در قاره آفریقا، آسیا، اقیانوسیه، آمریکا، اروپا و کشورهای آمریکای لاتین، به طور وسیع در چارچوب اساسنامه خود تلاش می کند، که ایران هم یکی از اعضای آن است که فعالیت هایش را بر مبنای چارچوب های مقرر و قوانین مصوب دولت جمهوری اسلامی ایران انجام می دهد.

یکی از فعالیت هایی که کمیسیون ملی یونسکو در حوزه بین المللی سازی به دنبال آن است، فعالیت های آموزش عالی است که مسئولیت اصلی این کار با مرکز همکاری های علمی و بین المللی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است و کمیسیون ملی هم با این مرکز همکاری نزدیک دارد.

در برخی از بندها و موادی که در پاسخ به پرسش نخست به آنها اشاره کردم حضور در فعالیت های بین المللی و منطقه ای از وظایف کمیسیون ملی است. کمیسیون ملی یونسکو ایران با ارتباط با کمیسیون های ملی کشورهای دیگر به ویژه کشورهای منطقه می تواند از طریق دیپلماسی علمی و دیپلماسی فرهنگی در فضای بین المللی حضور پررنگی داشته باشد. بر این اساس کمیسیون ملی می تواند تجربه های دنیا در زمینه شاخص های بین المللی در ارتباط با ارتقاء کیفیت، تعریف منابع جدید مالی و تکنولوژی آموزشی را به کشور منتقل کند. اما آنچه که در اینجا حائز اهمیت است این است که هیچ یک از این تجربه ها، بیانیه ها، مصوبات، کنوانسیون ها و توصیه های سازمان یونسکو اجباری و الزام آور نیست. بلکه فضای یونسکو یک فضای تشویق و ترغیب است؛ به طوریکه وزرای ما اگر سند، مصوبه، بیانیه، توصیه یا کنوانسیونی را مغایر با اهداف ملی، قوانین کشور، ارزش ها، آرمان ها و اسناد بالادستی تشخیص دهند، ضمن اعلام این مغایرت در مجامع رسمی، آن را در کشور اجرایی نمی کنند و سازمان یونسکو هم نمی تواند بر اجرای آن اصرار ورزد. چرا که هر کشوری مخیر است این موارد را با قوانین و اسناد خود تطبیق داده و اولویت همواره با اسناد بالادستی و قوانین آن کشور است.

تأکید می کنم که نظام جمهوری اسلامی ایران دارای اسناد بالادستی متعددی در کشور است که اولویت همواره با این اسناد است. بهره گیری از اسناد و کنوانسیون های بین المللی نیز صرفاً انتقال تجربه دنیاست که بومی سازی و تطبیق آن با قوانین کشور و اسناد بالادستی بر عهده دولت و سیاستگزاران است.

به عنوان اصلی ترین پرسش این گفتگو، بفرمایید که اهداف اصلی چارچوب عمل ملی آموزش ۲۰۳۰ چیست؟

سابقه برنامه آموزش ۲۰۳۰، به دهه های پیش برمی گردد. فعالیت هایی که در دهه های پیش از ۲۰۰۰ در سازمان یونسکو انجام و نهایتا منجر به تدوین سندی آموزشی به نام آموزش برای همه یا (Education For All) شد. این سند که نامش سند ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵ بود در سازمان یونسکو تصویب شد و همان زمان یعنی در سال ۱۳۸۰ خورشیدی در کشور ما نیز سند ملی آموزشِ EFA یا همان آموزش برای همه در بخشی از وزارت آموزش و پروش تدوین و کارگروهی هم برای اجرایی سازی آن تشکیل شد. تا سال ۲۰۱۵ اهداف آموزش برای همه در کشورهای عضو سازمان یونسکو از جمله ایران پیگیری شد که بیشترین پیگیریِ روند اجرایی شدن این سند در دو دولت قبل بود.

همانطور که گفته شد، تدوین سند EFA، در بخشی از وزارت آموزش و پرورش انجام شد و اجرای آن نیز بیشتر در همین حوزه بود. اما این سند در سطح دنیا به طور متوسط، توفیق چندانی نداشت. در کشور ما نیز از ۶ هدفی که دنبال می کرد تنها توانست در ۳ مورد آن تا اندازه ای پیشرفت کند و در ۳ هدف دیگر توفیق چشمگیری به دست نیاورد. گرچه با همین آمار هم کشور ما در این زمینه به طور تقریبی بالاتر از حد متوسط در سطح دنیا کار کرده بود.

اهداف شش گانه این سند عبارتند از:

۱) گسترش آموزش پیش از دبستان
۲) آموزش ابتدایی و متوسطه رایگان
۳) برابرسازی فرصت های آموزشی برای پسران و دختران
۴) کاهش نرخ بی سوادی بزرگسالان
۵) توسعه مهارت های جوانان و بزرگسالان
۶) بهبود همه جنبه های کیفیت در آموزش.
این سند با حضور ۱۸۶ کشور در داکار پایتخت سنگال تصویب شد. در زمان تصویب EFA، وزیر آموزش و پرورش وقت جمهوری اسلامی ایران هم در آنجا حضور داشت.

حتی عناوین این اهداف هم از هر نوع نفوذ، بازی سیاسی یا تهاجم فرهنگی به دور است. تمامی این موارد به شکل قوی تر در اسناد بالادستی کشور ما موجود است. همین موضوع را در مورد سند آموزش ۲۰۳۰ نیز می بینیم یعنی اغلب مسائلی که در آنجا گفته شده در اسناد خودمان موجود است که از آن مهم تر مرحله اجریی شدن آنهاست؛ برای اجرایی شدن مواد این سند دوباره سند ملی تدوین می کنیم. گرچه برخی از کشورها همین سند مصوب سازمان یونسکو را عیناً اجرا می کنند، اما کشور ما هم در EFA و هم در آموزش ۲۰۳۰، سند ملی تدوین کرده است.

سازمان یونسکو همواره تاًکید می کند که اهداف این سازمان برای همه جهان است. تلاش های این سازمان در سال های گذشته نیز گواه همین موضوع است. این سازمان حتی الامکان تلاش کرده است از نفوذ کشورهای استعمارگر و قدرت طلب در سازمان جلوگیری کند. به همین دلیل سازمان یونسکو در بین اکثریت کشورهای دنیا، سازمان خوشنامی است.. برای مثال، در سال ۲۰۱۱ وقتی که عضویت کشور فلسطین در یونسکو مطرح شد، من نیز به عنوان نماینده مجلس هشتم از کشور جمهوری اسلامی ایران حضور داشتم، شور و غوغایی در آنجا حاکم بود .تنها تعداد انگشت شماری از کشورها مثل آمریکا، اسرائیل و انگلیس با این عضویت مخالفت کردند که در نهایت با اکثریت قریب به اتفاق کشورها در فضایی آکنده از شور و نشاط، کشور فلسطین عضو سازمان یونسکو شد.

یونسکو تمام تلاش خود را در راستای تشویق کشورها به حوزه آموزش و اجتناب از صرف هزینه برای خرید اسلحه، کشتار، خرابی و آدم کشی بکار می گیرد؛

وقتی که بوکو حرام، ۱۴۰ دختر مسلمان را به جرم مدرسه رفتن میدزدد، این سازمان یونسکو است که این حرکت را محکوم میکند. زمانی که طالبان نیز به همین جرم و بهانه، آب مدرسه دخترانه را به سم آلوده می کند، باز هم این سازمان یونسکو است که این حرکت را قویاً محکوم می کند. همچنین سازمان یونسکو رسماً، شهادت شهید خزائی خبرنگار عزیز ما در سوریه را با پیام مدیر کل این سازمان خانم «ایرنیا بوکووا» محکوم می کند. این سازمان با صدور قطعنامه ای کشور اسرائیل را اشغالگر توصیف کرده و تخریب مسجد الاقصی و بیتاللحم و قدس شریف را نیز محکوم می کند؛ چرا که تمامی اینها جزء آثار ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو هستند. در راستای همین عملکردها، یونسکو، سر بریدن دانشمند باستان شناس سوری و تخریب میراث فرهنگی کشورهای سوریه، یمن، افغانستان و کشورهای مظلوم دیگری از این دست را رسماً محکوم می کند. به همین دلایل است که آمریکا سالهاست که حق عضویتش را به یونسکو نمی پردازد. ضمن توجه به اینکه حق عضویت آمریکا عدد قابل توجهی است، ولی سازمان یونسکو تسلیم این حیله و زورگویی آمریکا نمی شود. در حال حاضر اسرائیل قویاً علیه سازمان یونسکو فعالیت می کند. انگلیس رسماً عملکرد یونسکو را محکوم می کند. کشورهای عضو یونسکو، هیچکدام بر دیگری مرجح نیستند و حضورشان علی السویه و رأی و نظر همه آنها یکسان است. بر خلاف شورای امنیت که در آن ۵ کشور جهان به راحتی حق وتو دارند و هر آنچه را که مغایر منافع خودشان و حتی علیه حقوق بشر است وتو میکنند.

در تدوین تمامی قوانین، کنوانسیون ها، توصیه ها و بیانیه های یونسکو همه کشورهای عضو حضور دارند. در این راستا جمهوری اسلامی ایران نیز باید تمام توان و دانش خود برای حضور فعال در این مجالس و محافل بکار گیرد. چرا که به دور از هر شعارزدگی، ایران برای تدوین قوانین جهانی هیچ ضعفی ندارد.

در حال حاضر در برخی از کمیتههای تدوین کنوانسیون ها، کارشناسانی از ایران حضور دارند. به عنوان مثال کارشناس ما در کمیته تدوین کنوانسیون ارزیابی مدارک تحصیلی، جایگاه بسیار خوبی دارد و در حال حاضر بخشی از این کنوانسیون ها با مسئولیت جمهوری اسلامی ایران تدوین می شود. اما انتظار ما این است که حضور بسیار پررنگتری در تدوین قوانین جهانی داشته باشیم؛ تا کی باید دنیا قانون بنویسد، کنوانسیون تدوین کند و ما صرفاً در مجلس و دولت مان، آن کنوانسیون ها را بپذیریم یا رد کنیم؟! جمهوری اسلامی ایران این پتانسیل را دارد که بر اساس تجربیات، آرمان ها و با بهره گیری از کارشناسان زبده، اساتید دانشگاه ها و صاحبنظران کشور، در تدوین قوانین جهانی مشارکت فعال داشته باشد. در حال حاضر ما چندین کمیته تخصصی و شورا متشکل از دانشمندان و اساتید خانم و آقا داریم که تأکید ما به اعضای این کمیته های تخصصی، حضور در عرصه بین الملل به ویژه در سازمان یونسکو است تا از این راه بتوانیم از حقوق کشورمان دفاع کرده و آرمان ها و ارزش های کشورمان را در تدوین قوانین جهانی وارد کنیم.

در اینجا لازم است که نگاهی هم به حضور سازمان یونسکو در مواردی که بلایای طبیعی در دنیا اتفاق می افتد، داشته باشیم؛ به طور مثال زمان وقوع زلزله در هائیتی و انواع بلایای طبیعی در آفریقا، همچنین زمانی که اسرائیل مدارس غزه را تخریب کرد یا وقتی که ۵ مدرسه ایران در استان بوشهر در زلزله تخریب شد، این سازمان با کمک های مادی و معنوی خود تمامی این کشورها را مورد حمایت قرار داد. به طور کلی می توان گفت که سازمان یونسکو مجموعه ای از همه کشورهای دنیاست و مختص و متشکل از یک کشور یا کشورهای خاصی نیست.

اما در رابطه با سند ملی آموزش ۲۰۳۰، تأکید می کنم که این کلمه سند و اصطلاحاتی که بکار می برم، ابداع ما نیست. همانطور که پیش تر به آن پرداختم، در سال ۱۳۸۰، سند ملی آموزش EFA در ایران نیز به تصویب رسید و کارگروهی ملی در وزارت آموزش و پرورش مأمور اجرایی کردن اهداف این سند شد. گزارش فعالیت های آن هم به طور مداوم و طی تشریفات قانونی به دولت و به سازمان یونسکو منعکس شد، که این سند ملی آموزش ۲۰۳۰، در واقع ادامه همان راه است.

در حقیقت طی آسیب شناسی ای که سازمان یونسکو و ۱۸۶ کشور _که سند ملی آموزش برای همه را از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵، در کشورهای خود اجرایی کردند_ انجام دادند، به این نتیجه رسیدند که سند آموزش EFA، توفیق چندانی نداشت؛ چرا که مختص و محدود کردن آموزش به وزارت آموزش و پرورش، کافی نیست! برای همین سند ملی آموزش ۲۰۳۰، تدوین شد.این سند علاوه بر وزارت آموزش و پرورش، تمامی نهادهای ذی ربط آموزشی را نیز در نظر گرفته است. مفهوم کلمه آموزش در سند ملی آموزش ۲۰۳۰، بسیار جامع تر و گسترده تر نسبت به مفهوم آموزش در سند آموزش برای همه ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵ است؛ در این سند، آموزش به معنای آموزش رسمی ابتدایی، راهنمایی، متوسطه، دانشگاهی و عالی، آموزش سلامت، آموزش های اجتماعی، مسئولیت پذیری اجتماعی، آموزش در مورد اشتغال و آموزش در مورد کارآفرینی است. که بی تردید آموزش همه این موارد تنها به وزارت آموزش و پرورش محدود نمی شود. از این رو به همه کشورها توصیه و تأکید شده است که حمایت و پشتیبانی برنامه ای و بودجه ای سایر وزارتخانه های مرتبط با این سند را جلب کنند تا این اقدامات منجر به موفقیت هر چه بیشتر سند ملی ۲۰۳، نسبت به سند ملی EFA شود.

در عنوان هدف چهارم چارچوب عمل ۲۰۳۰، که به نام سند (بیست-سی ) معروف شده است، طبق بیانیه اینچئون و چارچوب عمل برای اجرای هدف چهارم توسعه پایدار، به تضمین آموزش فراگیر و با کیفیت و ترویج فرصت های یادگیری مادام العمر برای همه، اشاره شده است. در واقع آموزش ۲۰۳۰، یکی از اهداف هفده گانه چارچوب عملِ توسعه پایدار سازمان ملل است. که این اهداف هفده گانه عبارتند از:

۱- پایان دادن به فقر

۲- به صفر رساندن کرسنگی

۳- سلامت مطلوب و رفاه

۴- آموزش با کیفیت، مادام العمر، برابر و فراگیر برای همه

۵- برابری فرصت های آموزش برای پسران و دختران

۶- آب سالم و تأسیسات بهداشتی

۷- انرژی پاک و قابل دسترس

۸- شغل شرافتمندانه و رشد اقتصادی

۹- صنعت نوآوری و زیرساخت

۱۰- کاهش نابرابری ها

۱۱- شهرها و جوامع پایدار

۱۲- تولید و مصرف مسئولانه

۱۳- اقدامات برای مبارزه با تغییرات اقلیم

۱۴- (زندگی زیر آب) استفاده پایدار ازاقیانوس ودریا ها

۱۵- (زندگی روی زمین) ارتقای اکوسیستم وجلوگیری ازبین رفتن تنوع زیستی

۱۶- صلح، عدالت و نهادهای توانمند

۱۷- احیای مشارکت جهانی برای اهداف توسعه پایدار

با توجه به اهدافی که برشمردیم و آنچه که گفته شد، هیچ یک از این کلمات و اصطلاحات، کلمات و اصطلاحاتی نیستند که مجوز نفوذ یا تهاجم فرهنگی کشوری قدرت طلب به کشوری ضعیف باشد؛ یا به عبارت درست تر، اگر کشوری چنین سوء قصدی هم داشته باشد، این اهداف هفده گانه توسعه پایدار، دریچه ای برای نفوذ و مداخله آن کشور نخواهد بود. چرا که این اهداف به تمامی، اهداف والای انسانی هستند و ما در اسناد ملی، اسناد بالادستی و هم در آموزه های دینی مان به کرات به این کلمات اشاره کردیم و برای ما کلمات و عبارات تازه ای نیستند. اما بر این موضوع تأکید می کنم که جمهوری اسلامی ایران، تمامی اسناد و از جمله سند آموزش ۲۰۳۰ را بر مبنای اسناد خودش و با بهره گیری از تجربیات جهانی، اجرا می کند.

هدف چهارم توسعه پایدار یا همان آموزش ۲۰۳۰ که عنوان دقیق آن، به سوی آموزش و یادگیری مادام العمر، با کیفیت، برابر و فراگیر برای همه است، نمی تواند صرفاً ساخته و پرداخته کشورهایی مثل آمریکا و انگلیس باشد. چرا که تمامی اینها، همانطور که گفته شد در اسناد و قوانین کشور ما و همچنین در آموزه های دینی ۱۴۰۰ سال پیش ما موجود هستند. در اینجا لازم می بینم که باز هم به رسالت پیامبر که با کلمه «أقراء» آغاز شده است، اشاره کنم؛ بر این مبنا ما این آموزش و یادگیری را در همان کلمه نخست نازل شده بر نبی اکرم (ص) و روز نخست رسالت پیامبرمان داریم. در مورد کلمه مادام العمر هم که در عنوان سند آمده باید به حدیث حضرت رسول اکرم (ص) اشاره کنم که فرمودند: « اطْلُبُوا الْعِلْمَ‏ مِنَ‏ الْمَهْدِ إِلَى اللَّحْد»، به این معنی که در همه عمر در جستجو و طلب علم باشید. درباره آموزش برابر و فراگیر هم به حدیث دیگری از پیامبر اشاره می کنم که فرمودند: «طلب العلم فريضة على كل مسلم و مسلمة»، به این معنا که آموختن علم و دانش بر هر مرد و زن مسلمان واجب است. یعنی در آموزه های دینی ما این یک فریضه و واجب است، در حالیکه یونسکو تنها مشوق این امر است.

برخی از رسانه ها به دلایلی عمد یا غیر عمد، این هدف چهارم سازمان ملل را به عنوان دریچه نفوذ بیگانه به افکار عمومی معرفی کرده اند. آیا صرف وجود نام سازمان ملل، این سند ملی دریچه نفوذی خواهد بود؟!؟ در اینجا لازم می دانم که بگویم ما صرفاً به سندی که در سازمان یونسکو تصویب شد اکتفا نکردیم؛ در صفحه ۵۰ این سند، در ستون دومِ پاراگراف نخست، این جمله آمده است: « تضمین توجه آموزش به نقش کلیدی فرهنگ در تحقق پایداری و نیز ارائه آموزش بر اساس توجه به فرهنگ و شرایط ملی کشورها و ارتقاء آگاهی در زمینه میراث، تجلیات و تنوع فرهنگی در عین رعایت اصل احترام به حقوق بشر». این بحث مربوط به توجه به فرهنگ و شرایط ملی کشورها را جمهوری اسلامی ایران بعداً در draft (پیش نویس) اولیه اش وارد کرد.

پنج الی شش بار این سند بین کشورها رد و بدل شد و هر بار جمهوری اسلامی ایران هم اعلام نظر کرد. اینکه من در یکی از بندهای اساسنامه ای (بند ۳ ماده ۱۰)، بر تعقیب نظرات جمهوری اسلامی ایران، تاکید کردم، برای این بود که در خصوص اهداف سند ملی آموزش ۲۰۳۰، به این نکته اشاره کنم که ما بر اساس وظیفه اساسنامه ای مان اقدام کردیم و نظر جمهوری اسلامی ایران را در مورد این سند لحاظ کردیم. سند ملی آموزش، سند محرمانه ای نیست و عزیزان می توانند در پیش نویس اولیه آن ببینند که آنچه که ما در صفحه ۵۰ این سند وارد کردیم، جایگزین چه جمله ای شده است.

حضور ما در صحنه ها و عرصه های بین المللی نیز برای همین است که از وارد شدن جملات و موادی که مغایر با ارزش ها، قوانین و اسناد بالادستی مان است، جلوگیری کنیم. البته حتی به فرض وارد شدن این مواد مغایر، جمهوری اسلامی به هیچ وجه ملزم به اجرای آنها نیست. در اردیبهشت سال ۱۳۹۴، ویرایش نسخه اولیه سند ۲۰۳۰، به عنوان بیانیه اینچئون کره تصویب شد. وزیر آموزش و پرورش وقت به همراه سه تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در آن کنفرانس عمومی حضور پیدا کردند و نظرات جمهوری اسلامی ایران را در آنجا مطرح کردند. وزیر آموزش و پرورش وقت در نوامبر ۲۰۱۵، یعنی زمان تصویب سند ۲۰۳۰، در کنفرانس عمومی، نطق جمهوری اسلامی ایران را درباره پذیرش و اعلام نظر در مورد این سند، ایراد کردند. بخشی از سخنرانی ایشان بدین شرح بود: «چارچوب عمل ۲۰۳۰، اشتراکات فراوانی با سند تحول بنیادین ما دارد. احترام به تعهدات بین المللی را حمایت می کنیم ولی مواردی که مغایر با نظام های ارزشی ما باشد متعهد به اجرای آن نخواهیم بود.» این بخشی از نطق وزیر آموزش و پرورش وقت در صحن سازمان یونسکو در کنفرانس عمومی با حضور همه کشورها بود. وقتی چنین نطقی در صحن علنی و عمومی سازمان یونسکو اعلام می شود، چطور برخی از رسانه ها با تشویش اذهان عمومی و بدون مطالعه کافی، مدعی آن می شوند که ما در داخل کشور این مواد مغایر را انجام می دهیم!؟ اساس فلسفه تدوین سند ملی نیز برای تطبیق این مواد با ارزش ها، قوانین و اسناد بالادستی ماست؛ که بر مبنای وظیفه اساسنامه ای، به انجام رساندن این مهم به عهده کمیسیون ملی گذاشته شده است.

لازم است بگویم، بنده سه بار در کمیسیون علمی و فناوری دولت با حضور وزرا و معاونان محترم رئیس جمهور، حضور پیدا کردم و در آنجا به تفصیل به تمامی این موارد اشاره کردم. در نهایت خروجی این جلسات، سه مصوبه کمیسیون دولت بود: ۱) سند ملی توسط کمیسیون ملی یونسکو در ایران تصویب شود. ۲) تشکیل کارگروهی ملی تا بعد از اینکه سند توسط مراجع قانونی به شکل نهایی برای اجرا ابلاغ شد، این کارگروه اجرای آن را بر عهده بگیرد. ۳) کمیسیون ملی یونسکو موظف است، گزارش مستمری را به هیئت دولت و بعد از آن با رعایت تشریفات قانونی به سازمان یونسکو ارائه کند. این موارد در شهریورماه امسال به تصویب هیأت دولت رسید.

خوب است بدانید که کمیسیون ملی یونسکو تمامی کارهایش را با مشارکت دستگاه های اجرایی انجام می دهد. بنابراین این سند نیز توسط کمیسیون ملی تدوین نشده، بلکه ۳۰ کارگروه در تدوین آن حضور داشتند که اسامی این کارگروه ها و اعضایشان در صفحات پایانی این سند که نزدیک به ۳۸۰ صفحه است، ذکر شده است. من در اینجا نام برخی از این کارگروه ها را اعلام می کنم: _کارگروه مراقبتِ اوان کودکی و آموزش پیش دبستان و آموزش ابتدایی، مسئول این کارگروه آقای محمد دیمه ور، (معاون آموزش ابتدایی وزیر آموزش و پرورش)، به همراه ۴ تن دیگر که عضو این کارگروه هستند. _کارگروه آموزش متوسطه و آموزش فنی و حرفه ای رسمی در سطح متوسطه، رئیس این کارگروه آقای دکتر زرافشان، (معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش و پرورش) است. کارگروه سنجش و ارزیابی کیفیت و یادگیری، رئیس این کارگروه آقای دکتر عمادی، (رئیس مرکز سنجشِ آموزش و پرورشِ وزارت آموزش و پرورش) است. در واقع مسئولیت این ۳۰ کارگروه بر عهده ۱۹ معاون وزیر و یک معاون رئیس جمهور، خانم دکتر ملاوردی بوده است. تمامی این فعالیت ها به دست معتمدین نظام جمهوری اسلامی ایران و کارشناسان حوزه آموزش و پرورش و پژوهش انجام شده است که کمیسیون ملی بنابر وظیفه اساسنامه ای خود نقش هماهنگ کننده را داشته است. تا بدین ترتیب، کارشناسانی که روزی قرار است این سند را اجرایی کنند، خودشان در نوشتن آن نقش داشته باشند.

سند ملی ای که در حال حاضر تدوین شده، ویرایش نخست ما است که به محض رونمایی از آن روی سایت کمیسیون ملی قرار گرفت. بنابراین هیچ مور د محرمانه و پشت پرده ای در اینجا وجود ندارد. از روز نخست که این کارگروه ها تشکیل و فعالیت شان آغاز شد، هر ماهه نشستی داشتند که گزارش تمام این نشست ها روی سایت کمیسیون ملی قرار دارد. اما درباره نشست عالی رتبه، این نشست با حضور کارشناسان سازمان یونسکو ، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، وزیر آموزش و پروش، خانم دکتر ملاوردی، (معاون رئیس جمهور)، حدود ۱۸ نفر از معاونان وزارتخانه های ذی ربط و ۱۶۰ نفر از کازشناسان زبده کشور که با دعوت به نام در آن حضور داشتند، از مدت ها قبل روی سایت یونسکو اعلام شده بود همچنین وزرای ما هم بتوانند شرکت در این نشست را در برنامه های کاری خود قرار دهند و اینکه کارشناسان ما نیز فرصت مطالعه، پژوهش و کار بر روی این سند را داشته باشند و بتوانند در آنجا اعلام نظر کنند. در این مدت پنل های متعددی داشتیم که رؤسای کارگروه ها آمدند، گزارش کار دادند و بعد کارشناسان هم همانجا اعلام نظر کردند.

بنابراین ویرایش نخستِ تدوینِ نهایی این سند بعد از اعمال این نظرات و بعد از دریافت نظرات دیگر کارشناسان سراسر کشور صورت گرفت. این سند در نهایت به صورت لایحه ای توسط دولت تنظیم و برای تصویب در اختیار مجلس شورای اسلامی و یا سایر مراجع ذیصلاح قرار می گیرد تا به عنوان مصوبه قانونی برای اجرا ابلاغ شود.

مجوز تدوین قانونی این سند بر اساس همان کارگروهی که در شهریور امسال در هیات دولت تصویب شد، صورت گرفت که البته دیگر مراحل قانونی تصویب نهایی سند ملی آموزش ۲۰۳۰ نیز باید طی شود.

در روز رونمایی از سند ملی آموزش، ۶ نفر از کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس از جمله رئیس کمیسیون و ۷ نفر از شورای عالی انقلاب فرهنگی را به طور رسمی دعوت کردیم که کپی همه این دعوتنامه ها موجود است. البته اعلام وصول دعوت نامه ها نیز توسط کارشناسان این دو نهاد به ما اعلام شد. برخی از این مدعوین و تعدادی از نمایندگان مجلس در این رونمایی حضور داشتند. حالا اینکه برخی از این مدعوین به دلیل مشغله کاری در این نشست غایب بودند، مسأله دیگری است.

با توجه به وجود اسناد آموزشی بالادستی اصولا چه نیازی به تدوین سند ملی داریم؟

ما می توانستیم برای اجرا همان سند سازمان یونسکو را که ترجمه کرده ایم، بیاوریم. همانطور که گفتم، ترجمه اسناد یونسکو یکی از وظایف اساسنامه ای کمیسیون ملی یونسکو در ایران است که باید در حد توان و منابع مالی و با رعایت انصاف و امانتداری، انجام شود. ( اشاره به بند ۸ ماده ۱۳ اساسنامه)

اما در این ترجمه ها، حتی اگر یک کلمه هم با ارزش ها، قوانین و اسناد بالادستی ما مغایرت داشته باشد، ما در سند ملی آن را اصلاح می کنیم. و این یکی از مهم ترین دلایل تدوین سند ملی است که آقای دکتر فرهادی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در روز رونمایی از سند ملی آموزش ۲۰۳۰، بر آن تأکید کرده و گفتند: « چون ما عضو سازمان جهانی یونسکو هستیم به اجرای این سند کمک می کنیم ولی اولویت با اسناد بالادستی ماست.»

لازم می بینم به این مسأله نیز اشاره کنم که هنوز هیچ یک از مسئولین ما چیزی را در مورد سند آموزش ۲۰۳۰ امضاء نکردند که در نشریه ای به غلط این موضوع آورده شده بود. باید تأکید کنم که دنیا در حال تحول است و ما نیز در چارچوب سیاست‌هایمان به کنوانسیون های جهانی احترام قائل می شویم و اینکه گفته شده که ما اطلاعات کشور در اختیار کشورهای بیگانه قرار میدهیم، درست نیست؛ بلکه ما بر اساس پروتکل‌های بین‌المللی آمار رسمی اعلام شده توسط نهادهای مسئول کشور را اعلام میکنیم . به عنوان مثال وقتی اطلاعات مربوط به رعایت استانداردهای آموزشی در تدوین کتب مختلف، درصد بی سوادی و باسوادی و غیره را ارائه نکنیم، ضد انقلاب این اطلاعات را جعل و چهره کشور را مخدوش جلوه می‌دهد. البته باید در ارائه این گونه آمارها چشمان‌مان باز باشد. اخیراً در گزارش فعالیتهای کشورها از طرف یونسکو بدلیل عدم ارسال اطلاعات اعلام شده رسمی کشور، ایران در جایگاه واقعی خود قرار نگرفته است و این برای کشور ما در سطح بینالمللی مناسب نیست.

(پیاده سازی و تنظیم از سلمه غیاثی)

۱۵

Web Analytics